Jak przeprowadzić badanie postawy uczniów i uczennic?

Artykuł

W pracy nauczycielskiej często zastanawiamy się, jak sprawdzić, czy nasze działania rzeczywiście wpływają na uczniów i uczennice w zaplanowany przez nas sposób. O ile wiedzę możemy łatwo zweryfikować, a umiejętności przećwiczyć, to wyzwaniem pozostaje zbadanie postaw. Tymczasem postawa jest niezwykle ważnym aspektem pracy zarówno wychowawczej, jak i edukacyjnej. W tym wpisie krok po kroku przyjrzymy się metodzie, która pozwala na ewaluację zadań wychowawczych i edukacyjnych właśnie pod kątem zmiany postawy uczniów i uczennic.

Krok 1. Wstępna diagnoza w oparciu o informacje posiadane przez nauczyciela lub nauczycielkę

Pomocne mogą być w niej kwestionariusze indywidualnej refleksji osoby prowadzącej. Dotyczą one sytuacji i potrzeb grupy oraz tematów wartych poruszenia. Proponujemy kwestionariusz do diagnozy przed zajęciami lekcyjnymi i przed realizacją projektu z młodzieżą.

Krok 2. Przeprowadzenie ćwiczenia i zbadanie postawy uczniów i uczennic

W jednym z naszych projektów potrzebowaliśmy zbadania efektów pracy nad twórczym i krytycznym myśleniem, solidarnością, empatią oraz postawą młodzieży wobec trudnych tematów. Wraz z organizacją RISC (Reading International Solidarity Centre) opracowaliśmy dziewięć krótkich (od 20 do 60 minut) aktywności zebranych w publikacji „Sprawiedliwe czy niesprawiedliwe?. Można je przeprowadzić przed rozpoczęciem procesu edukacyjnego (lub właściwie na samym jego początku) oraz po jego realizacji.

Tytułowe ćwiczenie Sprawiedliwe czy niesprawiedliwe? sprawdza, jak uczniowie i uczennice rozumieją pojęcie sprawiedliwości społecznej. Uczestniczki i uczestnicy w kilkuosobowych grupach rozmawiają o jednym z czterech zestawów stwierdzeń (wybranym przez osobę prowadzącą). Umieszczają je na skali opinii od bardzo niesprawiedliwe (1), raczej niesprawiedliwe (2), ani sprawiedliwe, ani niesprawiedliwe (3), raczej sprawiedliwe (4) do bardzo sprawiedliwe (5).

Oto stwierdzenia z zestawu W klasie:

• Nauczyciel lub nauczycielka poświęca tyle samo czasu każdemu uczniowi i uczennicy.
• Nagrody dostają te uczennice i ci uczniowie, którzy pracują najciężej.
• Wyróżnienia dostają te uczennice i ci uczniowie, którzy są najbystrzejsi.
• Gratyfikacje dostają uczennice i uczniowie z najwyższymi ocenami.
• Wszystkie uczennice i wszyscy uczniowie dostają takie same nagrody.
• Każda uczennica i każdy uczeń dostaje taką samą ocenę.
• Nauczyciel lub nauczycielka poświęca więcej czasu tym uczennicom i uczniom, którzy potrzebują pomocy.
• Wszyscy dostają nagrodę, jeśli cała klasa osiąga sukces. Jeśli choć jednemu uczniowi lub uczennicy się nie uda, nikt nie dostaje nagrody.
• Nauczyciel lub nauczycielka poświęca więcej czasu tym uczennicom i uczniom, którzy najlepiej się zachowują.

Następnie odbywa się wspólna dyskusja uczestników, uczestniczek i osoby prowadzącej. Rozmowa dotyczy wyników oraz tego, dlaczego co do niektórych opinii byli szczególnie zgodni, a do innych nie.

Krok 3 Podsumowanie przeprowadzenia ćwiczenia

To moment na spokojne przeanalizowanie odpowiedzi grupy. Jest odpowiedni także na autorefleksję osoby prowadzącej oraz rozwinięcie jej kompetencji ewaluacyjnych.

Krok 4 Zaplanowanie i przeprowadzenie procesu edukacyjnego w oparciu o wyniki badania

Może to być realizacja projektu z młodzieżą lub praca podczas zajęć przedmiotowych. CEO przygotowało dla nauczycieli i nauczycielek wiele materiałów, które wspierają obie te opcje. Wszystkie materiały i informacje znajdują się na stronie www.globalna.ceo.org.pl.

Przykładowo po ćwiczeniu Sprawiedliwe czy niesprawiedliwe? można przeprowadzić odpowiednie zajęcia lekcyjne. Na przykład według scenariusza Nikt nie powinien być głodny – żywność na świecie (na lekcję geografii) lub Sprawiedliwość technologiczna – w kręgu opinii (na fizykę lub godzinę wychowawczą).

Krok 5 Podsumowanie i ewaluacja procesu edukacyjnego

Na tym etapie osoba prowadząca proponuje grupie powtórne wykonanie ćwiczenia badającego postawy. Można je wykonać w tej samej lub zmodyfikowanej formie. Następnie zbiera wnioski i podsumowuje swoją pracę.

Krok 6 Gratulacje dla siebie i podziękowania dla grupy

Ćwiczenia badające zmiany w postawach skłaniają uczniów i uczennice do refleksji. Uświadamiają, że nie istnieją dobre ani złe odpowiedzi na postawione problemy. Z kolei osoba prowadząca rozwija swoje kompetencje ewaluacyjne, ma głębszy wgląd w postawy podopiecznych. Na jego podstawie może trafniej wybierać działania edukacyjne i wychowawcze, a także obserwować ich wpływ. Do niej należy stworzenie takiej atmosfery podczas ćwiczeń, by uczniowie i uczennice mogli pozwolić sobie na swobodne wypowiedzi i ujawnienie swojego stanowiska w przestrzeni pozbawionej oceny. To sprzyja tworzeniu więzi i zaufania w grupie.

Publikacja „Sprawiedliwe czy niesprawiedliwe? Zestaw ćwiczeń do badania zmian w postawach młodzieży wobec globalnych wyzwań” została wydana w ramach projektu „W świat z klasą” finansowanego ze środków Unii Europejskiej.