KRYTYCZNY PRZYJACIEL to osoba posiadająca wystarczające doświadczenie zawodowe i kompetencje interpersonalne, by wesprzeć swojego szkolnego PARTNERA w procesie profesjonalnego rozwoju.
Rolę KRYTYCZNEGO PRZYJACIELA może odgrywać każdy nauczyciel, który potrafi zaangażować się w zadania z nią związane, a w szczególności – bazując na własnym doświadczeniu zawodowym- formułować trafne pytania i docierać do sedna rzeczy.
Podstawą dobrowolnej relacji KRYTYCZNEGO PRZYJACIELA i jego PARTNERA, jest KONTRAKT. KRYTYCZNY PRZYJACIEL decyduje się na uważną obserwację określonych wspólnie poczynań zawodowych i udzielanie informacji zwrotnej w tym zakresie. Zobowiązuje się czynić to w sposób szczery i konstruktywny, z uwzględnieniem mocnych i słabych stron obserwowanej praktyki1. PARTNER deklaruje życzliwe przyjmowanie uwag KRYTYCZNEGO PRZYJACIELA.
KRYTYCZNY PRZYJACIEL pomaga PARTNEROWI w uruchomieniu krytycznego myślenia:
- wnikliwie analizując zaobserwowane sytuacje i działania,
- zadając dociekliwe pytania,
- odkrywając niedostrzegane aspekty, relacje i związki,
- prezentując odmienny od naszego punkt widzenia,
- kwestionując oczywistości i schematy,
- tworząc nowe powiązania między różnorodnymi elementami zdarzeń i sytuacji,
- dociekając przyczyny istniejących stanów i procesów,
- poszukując alternatywnych sposobów myślenia i działania,
- formułując uzasadnienia.
Najważniejsze wyzwania dla osoby podejmującej się tej roli polegają na: umiejętności zachowania równowagi pomiędzy koniecznością stawiania wyzwań i udzielania wsparcia oraz zdolności do trwałego oddzielania człowieka od zadania, akceptowania tego pierwszego, konstruktywnego i krytycznego stosunku wobec tego drugiego.
Termin i procedura działania krytycznego przyjaciela zostały spopularyzowane przez Annenberg Institute for School Reform (USA) w1994 r.
Interwencja KRYTYCZNEGO PRZYJACIELA musi być starannie zaplanowana:
- Po uzyskaniu zgody KRYTYCZNEGO PRZYJACIELA należy wspólnie ustalić zakres jego obserwacji i/lub formy działań: co, kiedy, jak długo. Pojedyncze sytuacje mogą dać fragmentaryczny obraz pracy danego nauczyciela, warto zatem zadbać o optymalne poszerzenie pola obserwacji. Krytyczny przyjaciel może na przykład: obserwować konkretne sytuacje, lekcje, aktywności, zachowania, prowadzić rozmowy/wywiady z uczniami, rodzicami uczniów, innymi nauczycielami by uzyskać informacje o wybranych aspektach interesującej go pracy wychowawczej.
- Zadaniem KRYTYCZNEGO PRZYJACIELA jest umieszczenie obserwowanych zjawisk we właściwym kontekście: zebranie ilu się da informacji o celach pracy obserwowanego nauczyciela/wychowawcy, programach wychowawczych, które realizuje, założeniach pracy dydaktycznej czy wychowawczej szkoły/placówki itp.
- Ważnym elementem jest zaplanowanie spotkania lub ich cyklu, na którym KRYTYCZNY PRZYJACIEL przekaże swoje uwagi, będzie miał okazję zadać wnikliwe pytania, pozwalające zrozumieć zaobserwowane elementy, wyjaśnić kontekst, udzielić informacji zwrotnej o kwestiach istotnych, przekazać uwagi krytyczne i dać wsparcie.
Bibliografia:
Żmijski J. (2012): Autoewaluacja pracy wychowawczej, Raabe, Warszawa.
(red.) Tołwińska-Królikowska E. (2002): Autoewaluacja w szkole, [aut.], CODN.
1 http://edglossary.org/critical-friend/ – termin i procedura działania krytycznego przyjaciela zostały spopularyzowane przez Annenberg Institute for School Reform (USA) w1994 r.
Materiał opracowany w ramach programu “Szkoła ucząca się”.
Autor: Janusz Żmijski
