Kategoria: Artykuł

Światowy Dzień Wody

Czy woda ma wpływ na dzieje świata?

Na pewno skorzystaliśmy dziś już z wody płynącej w naszych kranach, przygotowaliśmy kawę lub herbatę a może nawet ugotowaliśmy obiad. Czy potrafimy wyobrazić sobie życie bez wody? Jest tak oczywistym dobrem, że nie zwracamy uwagi na jej obecność do czasu, aż zaczyna jej nam brakować. Nie byłoby nas bowiem, gdyby nie woda. Ziemia jest planetą na której możliwe jest życie przede wszystkim ze względu na obecność wody, a sam człowiek składa się z około 80% wody i nie może przeżyć bez wody dłużej niż 3 dni. Scenariusz Patrycji Kopcińskiej do historii pt. “Cywilizacje wielkich rzek” skłania nas do rozmyslań nad rozwojem ludzkości i pytania, czy jakakolwiek cywilizacja, nawet najbardziej prymitywna, mogłaby się rozwinąć bez dostępu do wody?

Co wiesz o wodzie?

Woda lecąca z kranu jest dla mieszkańców globalnej Północy dobrem oczywistym. Niestety według danych ONZ na niedostatek wody wciąż cierpi ponad 40% światowej populacji. Podczas gdy ludzie mają powszechny dostęp np. do telefonów komórkowych, 2.4 miliarda ludzi nie ma dostępu do podstawowych urządzeń sanitarnych, takich jak toalety czy latryny. Dane statystyczne ilustrujące uczniom i uczennicom dostęp do bezpiecznej wody i sanitariatów na świecie pokaże scenariusz do języka angielskiego Anny Hentel “Co wiesz o wodzie? (What do you know about water?)”.

Woda na wagę… wody

97% światowych zasobów wody to woda słona – niezdatna do picia dla ludzi i większości zwierząt. Woda słodka, dostępna do spożycia stanowi niecały 1%. Patrząc na te okrutne statystyki trudno nie zastanawiać się, co możemy zrobić, aby oszczędzać wodę, uzdatniać ją lub radzić sobie z jej transportem. Na początek możemy zapoznać uczniów i uczennice z pojęcie śladu wodnego i zaproponować stworzenie plakatów z “dekalogiem” oszczędzania wody, korzystając ze scenariusza na zajęcia artystyczne pt. “Niewidzialny ślad wodny”.

Czysta woda zdrowia doda

Problemem jest nie tylko pozyskanie wody do picia i gotowania, ale też do prania czy mycia się. Często bywa też tak, że ludzie korzystają z wody nie do końca nadającej się do użycia, ponieważ nie mają innych możliwości. Prowadzi to do wielu chorób i w niektórych regionach świata do epidemii, jak np. epidemie cholery, choroby brudnych rąk czy tyfusu. Pojawia się więc potrzeba tworzenia wynalazków, mogących rozwiązać problemy z wodą. I może to zrobić każdy z nas. Przykładem niech będzie zespół uczniowski z Zespołu Szkół w Siennicy, który jest uczestnikiem programu Girls Into Global STEM. W swoim e-booku znajdującym się na stronie www.gigsproject.eu dzieli się swoimi doświadczeniami z zakresu oczyszczania wody. Grupa uczniowska (wraz ze swoimi opiekunkami), zainspirowana działaniem kolejki grawitacyjnej w Nepalu (pisaliśmy o niej tutaj!), skonstruowała swoją własną kolejkę, którą można zobaczyć na filmiku.

Ile kosztuje woda?

Nierównomierny dostęp do wody to jeden z problemów, z jakimi musimy sobie poradzić. Związany jest, jak już widzieliśmy, po części z transportem ale też z kosztami pozyskania i używania wody. Czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego za coś, co spada z nieba, musimy płacić? Marzenna Dąbrowska w scenariuszu do matematyki pt. “Ile kosztuje woda?” proponuje doskonalenie umiejętności liczenia poprzez porównanie cen zużycia wody w różnych regionach świata. Możemy też zaproponować młodzieży wcielenie się w role mieszkańców i mieszkanek społeczności lokalnej, która zmaga się z utrudnionym dostępem do wody. Dzięki Wodnej Grze Terenowej, przygotowanej przez PAH, stworzone grupy będą miały na celu zmniejszenie problemu z dostępu do wody i to w niecałe 3h!

Woda – źródło życia

Woda jest źródłem życia dla ludzi, zwierząt i roślin i niezbędnym elementem produkcji żywności, ale też innych produktów. czy zastanawialiście się kiedyś, ile wody potrzebne jest do wyprodukowania 1 kg mięsa? Tyle, co do produkcji 12 kg zbóż, czyli jakieś 2280 litrów¹! Problem przemysłowej produkcji mięsa wiąże się więc nierozerwalnie z problemem niewystarczalności wody i głodu na świecie. Ale oprócz produktów żywnościowych olbrzymie ilości wody pochłania np. produkcja…kwiatów. O jej skutkach dla globalnego Południa poczytamy w artykule pt. “Kwiaty Kenii”. Na szczęście energia wodna stanowi tez najważniejsze i powszechne źródło energii odnawialnej i od 2011 roku stanowi ona 16% całkowitej produkcji energii elektrycznej na świecie. Wodne elektrownie przyczyniają się do walki z ubóstwem i nierównościami na świecie a do tego nie niszczą środowiska. Więcej na temat takich elektrowni można przeczytać tutaj.

Nasza woda

Możliwości efektywnego wykorzystania wody, jej oszczędzania i rozwiązywania problemów związanych z jej niedostatkiem jest coraz więcej, ale liczba ludności na świecie wciąż rośnie, a wody nie przybywa. Szóstym Celem Zrównoważonego Rozwoju jest zapewnienie wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków sanitarnych poprzez zrównoważoną gospodarkę zasobami wodnymi. Ale jak pokazują powyższe przykłady wiele zależy od nas. Może Wy znacie jakieś sposoby na oszczędzanie wody? Prowadzicie ciekawe zajęcia, lub organizujecie z uczniami inne przedsięwzięcia związane z tematem wody? A może wykorzystacie w Waszych szkołach proponowane materiały CEO? Napiszcie nam o swoich pomysłach i doświadczeniach! Na Wasze propozycje czekamy pod adresem: globalna@ceo.org.pl. Będziemy dzielić się Waszymi pomysłami na naszcyh stronach: globalna.ceo.org.pl lub ekologia.ceo.org.pl

¹Maciej Skinderowicz, Przemysłowa produkcja mięsa a głód na świecie, w: http://globalnepoludnie.pl/Przemyslowa-produkcja-miesa-a-glod

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023

Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”

czytaj więcej»

29/09/2022

Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”

czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Wielkie wędrówki a zmiana klimatu

W ostatnich latach coraz więcej migracji ma związek ze skutkami zmiany klimatu. Rośliny zmieniają swoje zasięgi dostosowując się do warunków środowiskowych, są przewożone celowo lub przypadkowo na nowe tereny. Zwierzęta odbywają naturalne wędrówki w poszukiwaniu miejsc do życia i pożywienia, przystosowują się do zmian, a niekiedy są sztucznie introdukowane w obcym dla siebie siedlisku. Z kolei ludzie uciekają przed skutkami klęsk żywiołowych, konfliktami zbrojnymi, czasem w poszukiwaniu nowych możliwości i szans.

Za oknem promienie słońca coraz odważniej przebijają się przez chmury dając nam więcej ciepła. Z gleby śmiało wystartowały pierwsze zielone pędy przebiśniegów, śnieżyc i krokusów. Pąki na drzewach niecierpliwią się, bo zaraz przyjdzie czas na wypuszczenie liści. Uważni obserwatorzy, dostrzegli na niebie pierwsze ptasie klucze. Zaczęły się wielkie wiosenne wędrówki.

Migracje ludzi, zwierząt, roślin odbywają się z wielu różnych powodów. Rośliny zmieniają swoje zasięgi dostosowując się do warunków środowiskowych, są przewożone celowo lub przypadkowo na nowe tereny. Zwierzęta odbywają naturalne wędrówki w poszukiwaniu miejsc do życia i pożywienia, przystosowują się do zmian, a niekiedy są sztucznie introdukowane w obcym dla siebie siedlisku. Z kolei ludzie uciekają przed skutkami klęsk żywiołowych, konfliktami zbrojnymi, czasem w poszukiwaniu nowych możliwości i szans. W ostatnich latach coraz więcej migracji ma związek ze skutkami zmiany klimatu. Przyjrzeliśmy się tej problematyce, zebraliśmy ciekawe informacje, a Was zapraszamy do lektury!

Zmiana klimatu = zmiana miejsca zamieszkania?

Pierwsze było Kiribati. To wyspiarskie państwo położone na Oceanie Spokojnym, które obejmuje 33 wyspy koralowe. Niestety jego mieszkańcy, nie mogą być spokojni o swoją przyszłość. Zmiana klimatu, która powoduje rosnący poziom mórz i oceanów na świecie, jest tu widoczna, jak nigdzie indziej. W doniesieniach na temat skutków globalnego ocieplenia to niewielkie państwo, pojawiło się jako pierwsze. Po raz kolejny usłyszeliśmy o nim, gdy w 2014 roku, prezydent kraju Anote Tong, zakupił ziemię na wyspach Fidżi, aby zagwarantować mieszkańcom kurczących się wysp, że znajdzie się dla nich bezpieczne miejsce w innym zakątku świata. Szacuje się bowiem, że rosnący poziom wód może zmusić mieszkańców do opuszczenia swojej ojczyzny już w 2020 roku. Woda wdziera się w głąb wysp, narusza konstrukcję budynków mieszkalnych, przenika przez grunty orne uniemożliwiając uprawę zbóż, co znacząco wpływa na jakość i bezpieczeństwo życia.

Tym samym, mieszkańcy Kiribati staną się jednymi z wielu uchodźców klimatycznych, czyli osób których migracja wymuszona jest skutkami zmiany klimatu.

Przenieśmy się teraz na półkulę północną – na Alaskę. Mieszkańcy Newtok, wioski położonej w Arktyce, mierzą się z innym zagrożeniem – topniejącą zmarzliną. Podnoszący się poziom wody naraża ich na problemy sanitarne – system oczyszczania ścieków ulega awarii, a niestabilna, rozmarznięta gleba zagraża osadzonym na niej domostwom. Problemem może stać się również mieszanie się słodkiej, pitnej wody z wodą morską. Mieszkańcy Newtok liczą się z koniecznością przeprowadzki w inne, bezpieczne miejsce, ale nie jest to takie proste – potrzebne są fundusze i wsparcie, by odnaleźć się w nowym otoczeniu.

Tematyka zasobów wodnych jest też wyzwaniem dla naszego kraju. Polska dysponuje ubogimi zasobami wodnymi, szacowanymi na ok. 1500 m³/rok/mieszkańca, co stanowi ok. 36% średniej europejskiej (4560 m³).

Co to dla nas oznacza? Zmiana klimatu i wiążące się z nią nasilenie ekstremów pogodowych, mogą spowodować zagrożenie w dostępie do wody pitnej. Co roku rolnicy stawiają czoła okresowym suszom, które niszczą plony zbóż, warzyw i owoców w całym kraju. Dlatego tak ważne jest rozsądne gospodarowanie wodą oraz jej magazynowanie, abyśmy nie zostali dotknięci ubóstwem wodnym, z którym mierzą się niektóre państwa na świecie.

Jeśli chcesz więcej dowiedzieć się o zjawisku migracji z powodu zmian klimatycznych lub poruszyć ten temat podczas prowadzonych zajęć, zajrzyj do scenariusza Zmiany klimatu a migracje ludzi (III poziom edukacyjny, przedmiot: biologia, geografia)

Spóźnialscy przegrywają

W tym roku “wiosna” zaczęła się bardzo wcześnie. Niemalże z dnia na dzień zrobiło się ciepło, resztki śniegu spłukał solidny deszcz. Jesteśmy spragnieni zieleni, dłuższych dni i ciepła. Ale co na to wszystko przyroda?

U wylotu ula było w ostatnich dniach lutego nieco tłoczno. Pszczoły miodne, zachęcone rosnącą temperaturą, udały się na pierwszy pozimowy oblot. Za to pszczelarze oglądali z niepokojem prognozy pogody. Bo co się stanie, gdy powróci mróz i śnieg? Spadek temperatury, to jeden z problemów, ale drugi – równie ważny – to brak pokarmu: pyłku i nektaru, bez którego pszczołom trudno będzie przeżyć.

Przyloty ptaków wędrownych na wiosnę zbiegają się z rozwojem liści w lasach. Młode liście są doskonałym pożywieniem dla gąsienic różnych gatunków owadów, a te z kolei stanowią pokarm dla ptaków i ich potomstwa. Jednak zmiana klimatu zaburza ten naturalny rytm. Jeśli więc wiosna zawita w leśne progi wcześniej, a ptaki przylecą później – mogą “spóźnić się” na posiłek. Niestety ptaki nie dysponują systemem informacyjnym i kierują się innymi wskazówkami decydując o momencie powrotu do europejskich lasów.

Takie wiosenne migracje wykończonych długim lotem ptaków, mogą mieć więc bardzo smutny finał. O tym problemie informowali między innymi badacze z Holandii, gdzie od blisko 20 lat systematycznie spada liczebność muchołówki szarej (na zdjęciu obok, fot. Rob Hille), której stałe daty przylotów mijają się z różnicami w masowym pojawie obfitości pokarmu.

Podobnej obserwacji dokonano także w Ameryce Północnej, w północnej części Zatoki Hudsona. W tych rejonach coraz wcześniej obserwuje się występowanie szczytu liczebności komarów, które są bazą pokarmową dla morskich gatunków ptaków. Wcześniejszy pojaw owadów, interpretowany jako skutek zmiany klimatu, ma ogromny wpływ na ptasie populacje.

Wyżej się nie da

Występowanie wielu gatunków roślin i zwierząt jest zależne od specyficznych warunków środowiskowych – gleby, wilgotności, średnich temperatur powietrza i wielu innych. O ile gatunki, których siedlisko występowania mieści się w średnich przedziałach na przykład temperatury powietrza, powędrują na północ lub w górę stoków, to gatunki mieszczące się w skrajnościach nie będą miały gdzie uciec. Dotyczy to zwłaszcza gatunków roślin i zwierząt zamieszkujących wyspy oraz pasma górskie.

Z kolei migracja coraz wyżej lub coraz bardziej na północ, może wiązać się z nowymi zależnościami w nowych siedliskach. Na Hawajach, wśród lasów zlokalizowanych na dużych wysokościach żyją hawajki – barwne ptaki. Ich występowanie jest jednak zagrożone, ponieważ w wyniku postępującej zmiany klimatu w tych rejonach mogą pojawić się też komary, które przenoszą śmiertelną dla ptaków chorobę – ptasią malarię.

Wolniej, wolniej!

Widoczny z daleka biało-czerwony trójkąt przy jednej z roztoczańskich dróg sugeruje kierowcom, że należy zachować ostrożność. Dopiero z bliska widać piktogram w środku trójkąta – żabę. To znak dość rzadki, ale o ogromnym znaczeniu dla tych niewielkich stworzeń. Wiosną rozpoczynają one bowiem wielkie wędrówki do pobliskich (choć dla nich są to niekiedy ogromne odległości) zbiorników wodnych, by tam móc się rozmnożyć. Znaki drogowe mają przypominać kierowcom, aby zwolnili i, w miarę możliwości oraz bezpieczeństwa, ominęli żaby szerokim łukiem.

W dyskursie o zmianie klimatu często wspomina się o płazach (na zdjęciu – rzekotka drzewna). Według biologów to one są papierkiem lakmusowym, wskaźnikiem tego, co dzieje się z klimatem. Bo choć dla nas ich wędrówka do stawu, czy jeziora jest krótkim spacerem, to dla tych zwierząt, to prawdziwa wyprawa. Płazy są ofiarami zmiany klimatu – nie zmienią z łatwością siedliska swojego występowania, nie zaadoptują się do zmian w środowisku. A bez zbiorników wodnych i kryjówek do spoczynku jesienno-zimowego, nie mają szansy przetrwać.

Podobnym, powolnym wędrowcem, są też rośliny. Drzewa których nasiona są zaopatrzone w narzędzia sprzyjające rozsiewaniu przez wiatr, poradzą sobie całkiem dobrze. Burze, wichury przeniosą potomstwo na dalekie odległości. Ale co stanie się na przykład z bukiem, który swoje ciężkie owoce porzuca pod drzewem? Pomocne będą wiewiórki, czy ptaki, ale nie zaniosą nasion zbyt daleko. Czy to rzeczywiście może być problem? Badania archeologiczne, pokazują, że tak. Otóż w czasie ostatniego zlodowacenia, gdy gatunki drzew musiały stopniowo przemieszczać się na południe, w cieplejsze rejony, te które przemieszczały się wolniej – po prostu zniknęły. Dziś w lasach Europy nie spotkamy na przykład buka wielkolistnego, choć wiemy, że kiedyś ten gatunek występował w szerokościach klimatu umiarkowanego.

Gdzie ten lód?

Gdy w Arktyce zaczyna się wiosna, z nor śnieżnych wysadzają swoje łby niedźwiedzie polarne. Węszą i po chwili wychodzą przez dziurę. Za samicami często podążają też młode, które widzą mroźną krainę po raz pierwszy w życiu. Niedźwiedzie ruszają w długą drogę – by po kilku miesiącach głodu, zapolować. Muszą się jednak bardzo spieszyć. Wraz ze zmianą klimatu, w Arktyce wcześniej topnieje lód, a niedźwiedziom i morsom trudno jest polować i znaleźć miejsce do rozmnażania. Taka długa wyprawa z zimowych noclegowisk może się więc dla niedźwiedzia skończyć śmiercią głodową, jeśli w danym roku wiosna przyszła dużo wcześniej i lód zdążył już ustąpić.

Bilet na gapę dla gatunków inwazyjnych

Nie wszystkie gatunki roślin i zwierząt będą ofiarami zmiany klimatu. Wiele z nich może na tej sytuacji wręcz skorzystać, jednocześnie stwarzając zagrożenie dla lokalnej fauny i flory. Motyl czerwończyk uroczek, pająk – tygrzyk paskowany, czy modliszka zwyczajna, to gatunki które powiększają swoje zasięgi i liczebność. Zasiedlają kolejne tereny, ale nie mamy pewności, jaki wpływ wywiera ich pojawienie się w ekosystemie, w którym do tej pory nie występowały. Mogą stwarzać większą konkurencję, zabierać innym gatunkom siedliska do rozmnażania i zdobywania pokarmu.

Wrażliwe ekosystemy, jak na przykład arktyczne, mogą być narażone na wymieranie gatunków rodzimych. Kruchej florze na Islandii zagraża na przykład łubin alaskański (na zdjęciu obok, fot. Jutta234), czy trybula leśna, które z łatwością dostosują się do warunków panujących na wyspie i mogą zacząć wypierać rodzime gatunki.

Trudno przewidzieć, jak wraz z ociepleniem klimatu, będą rozprzestrzeniały się rośliny i jaki wpływ będzie miało ich pojawienie się na lokalne zależności w ekosystemie. Aby lepiej zobrazować sobie potencjalne niebezpieczeństwo, przyjrzyjmy się niezwykle ekspansywnej w Polsce nawłoci. Z łatwością zajmuje kolejne stanowiska – głównie nieużytki i łąki. Wypiera rodzime gatunki roślin zachłannie wypełniając każdy wolny skrawek ziemi. Czy to ma jakieś znaczenie? Oczywiście, choćby dla dzikich zapylaczy, które potrzebują pokarmu przez cały rok, a nie tylko w okresie kwitnienia nawłoci. Jeśli w pobliżu nie ma innych pożytków, na przykład łąk kwietnych, czy ogrodów, owady nie będą miały pożywienia i ich liczebność będzie malała. To z kolei będzie miało wpływ na nas – ludzi, ponieważ korzystamy z plonów, które są efektem zapylania dokonywanego przez pszczoły, motyle i chrząszcze.

Podsumowanie

Migracje, bliższe i dalsze wędrówki mają miejsce na całym świecie, przez niemal cały rok. Przyroda jest w nieustannym ruchu, nawet jeśli ten ruch trudno nam, ludziom, zauważyć. Obserwacje migracji mogą nas nauczyć, że ten bogaty świat zależności jest bardzo delikatny i wrażliwy, zwłaszcza na konsekwencje zmiany klimatu.

Jak możemy pomóc, co możemy zrobić?

zdobywać wiedzę i uczyć się, poszerzać horyzonty,
ograniczyć zużycie zasobów,
zaangażować się w działania na rzecz klimatu, uchodźców,
interesować się działaniami podejmowanymi przez Polskę na rzecz ochrony klimatu,
przekazywać wiedzę innym i angażować ich do wspólnego działania.

Autorka: Katarzyna Dytrych

Polecane materiały edukacyjne:

Scenariusz o globalnych zmianach klimatu i ich następstwach (III etap edukacyjny, biologia)
Scenariusz o wprowadzaniu nowych gatunków (III etap edukacyjny, biologia)
Scenariusz o działaniach na rzecz zapylaczy (III etap edukacyjny, biologia)

Bibliografia:

Peter Wohlebben „Sekretne życie drzew”
Marcin Popkiewicz „Świat na rozdrożu”
Janice Wormworth, Karl Mallon „Bird Species and Climate Change”
Tomasz Umiński „Wędrówki roślin”
Artykuł o zmianie klimatu i inwazjach roślin
Artykuł o migracjach ludzi spowodowanych zmianą klimatu
Artykuł o uchodźcach klimatycznych (po angielsku)
Artykuł o zagrożeniach skutkami zmiany klimatu dla mieszkańców Kiribati
Artykuł podsumowujący wpływ zmiany klimatu na ptaki (na podstawie raportu WWF)
Artykuł o przystosowaniu roślin i zwierząt do zmiany klimatu

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023

Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”

czytaj więcej»

29/09/2022

Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”

czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Jak zainteresować młodzież tematyką energii?

Eksperyment, konkurs czy może wycieczka? Uczestnicy SPE mają wiele pomysłów na to, jak zainteresować uczniów i uczennice zagadnieniami związanymi z energią. Spójrz na opracowaną przez nas listę.

Prezentujemy zbiór pomysłów na to, jak w ciekawy sposób przedstawić uczniom i uczennicom zagadnienia dotyczące energii. Poniższy wykaz został opracowany na podstawie waszych odpowiedzi podanych w ramach drugiego modułu kursu internetowego SPE. Jesteśmy pod wrażeniem różnorodności waszych pomysłów.

Pomysł 1 – zobaczcie jak to działa w praktyce

Wybierzcie się na wycieczkę do elektrowni wodnej (np. w Solinie), fermy wiatrowej (np. w Bukowsku) lub plantacji roślin energetycznych (np. w Świerzawie). Dobrym pomysłem jest też odwiedzenie gospodarstwa wykorzystującego odnawialne źródła energii.

Pomysł 2 – poczujcie to na własnej skórze

Zorganizujcie biwak lub zieloną szkołę, podczas której uczniowie będą korzystać tylko z energii dostarczanej przez OZE… lub też energii własnych mięśni.

Pomysł 3 – zapytajcie eksperta

Zaproście na zajęcia eksperta, np. z organizacji zajmującej się ochroną przyrody, z lokalnego oddziału FOŚiGW lub pracownika elektrowni wodnej.

Pomysł 4 – porozmawiajcie o tym z władzami

Zorganizujcie spotkanie z przedstawicielami lokalnego samorządu, którego tematem byłoby wykorzystanie energii odnawialnej na terenie gminy. Dyskusja mogłaby być pouczająca nie tylko dla uczestników/uczestniczek spotkania, ale i dla przedstawicieli lokalnych władz.

Pomysł 5 – spójrzcie na to z innej perspektywy

Zachęć uczniów do innego spojrzenia na rzeczywistość. Niech wyobrażą sobie, że w swoim domu nie mogą korzystać z prądu dostarczanego przez elektrownię (np. z powodu jej awarii). Jakie czynności są w stanie wykonywać bez prądu? Które urządzenia będą działać mimo awarii? Jakie urządzenia przestaną wtedy działać? Czego nie będą mogli zrobić? Niech zastanowią się nad możliwymi sposobami wytwarzania energii we własnym zakresie.

Pomysł 6 – przeprowadźcie eksperyment

… na przykład eksperyment z orzeszkiem ziemnym. Na jaką wysokość można podnieść kilogramowy odważnik wykorzystując energię, jaka jest zgromadzona w małym orzeszku ziemnym? Uczniowie mogą przeprowadzić doświadczenie, które pozwoli odpowiedzieć na to pytanie. Wynik obliczeń na pewno ich zadziwi. Scenariusz dostępny na stronie profesor.pl.

Pomysł 7 – potraktujcie temat medialnie

Zorganizuj konkurs na komiks o tematyce energetycznej albo na projekt kampanii społecznej promującej zagadnienia związane z OZE lub odpowiedzialne wykorzystanie zasobów energetycznych Ziemi.

Pomysł 8 – obudźcie w sobie odkrywców

Zachęć uczniów i uczennice do wykonania modeli np. baterii społecznych czy wiatraków. Zaproponuj im stworzenie kuchenki słonecznej – instrukcję jak to zrobić prezentujemy pod koniec tego teksu. To zadanie jest możliwe do wykonania w porze letniej, dlatego z wprowadzeniem pomysłu w życie należy jeszcze trochę poczekać.

Pomysł 9 – podejdźcie twórczo do tematu

Pozwól uczniom i uczennicom stworzyć grę planszową lub karcianą w oparciu o zagadnienia OZE, pokazującą „cykl życia produktu” lub odkrywającą tajniki „zielonego transportu”. Możecie potem taką grę wykorzystać na zastępstwach w innych klasach – jest duża szansa, że zainteresuje tematem i zaangażuje bardziej niż plakaty informacyjne zawieszone na korytarzu.

Pomysł 10 – poznajcie ten proces od środka

Zagrajcie w grę, która pomoże uczniom zrozumieć jak ważne jest racjonalne gospodarowanie zasobami. Poniżej prezentujemy scenariusz przesłany przez uczestniczkę SPE – Katarzynę Felon. W przyszłym semestrze przekażemy Wam zestaw czterech kolejnych scenariuszy gier wraz z proponowanymi omówieniami. Jeden z nich będzie rozwinięciem tematu ograniczonych zasobów (tam również główną rolę odgrywają słodycze).

Ile chcesz cukierków?

Scenariusz gry nadesłanej przez Katarzynę Felon

Przygotuj trzy zamykane pudełka. Do każdego z nich wrzuć 15 cukierków, które będą symbolizować dostatek społeczny / zasoby, którymi dysponujemy.
Podziel uczniów w klasie na trzy grupy (ok. 10 osób). Każda z grup otrzyma jedno pudełko. Grupy nie mogą kontaktować się ze sobą.
Pierwszej grupie powiedz, że każdy z jej członków może wziąć tyle cukierków z pudełka, na ile ma ochotę. Nie zdradzaj ilości cukierków, powiedz tylko, że jest ich więcej niż osób w grupie.
Drugiej grupie powiedz, że każdy z jej członków może wziąć tyle cukierków ile chce, ale poinformuj też, że jest ich tylko 15.
Trzeciej grupie powiedz, ze każdy z uczniów może wziąć tyle cukierków ile chce, ale jest ich tylko 15. Poinformuj też, że w grupie pierwszej nie dla wszystkich starczyło cukierków, więc mogą również o nich pomyśleć, w czasie rozdzielania słodyczy. Powinni też zostawić coś dla tych uczniów, którzy są dziś nieobecni…

Pogadanka-wnioski:

W pierwszej grupie zwykle nie dla wszystkich wystarcza cukierków, bo uczniowie zabierają więcej niż jednego – symbolizuje to bezmyślne czerpanie bogactw naturalnych bez świadomości, że nagle może ich komuś z nas zabraknąć – pogadanka na temat nadmiernej konsumpcji i eksploatacji Ziemi przez jej mieszkańców.

Druga grupa, wiedząc jakie ma zasoby, kontroluje sytuację. Istnieje kilka możliwości gospodarowania dobrami przez uczniów:

nadmiar cukierków pozostawią w kartoniku
nadmiar podzielą między sobą równomiernie
znajdzie się osoba, która pozwoli sobie na więcej lub grupa kogoś obdaruje, ale dla nikogo cukierków nie zabraknie.

Ta grupa realizuje już pewne cele zrównoważonego rozwoju, między innymi sprawiedliwy podział dóbr.

Trzecia grupa najpierw zacznie dyskutować nad powierzonym im zadaniem, następnie ustali plan działania i osoby odpowiedzialne za przeprowadzenie akcji. Nadmiar cukierków zostanie najprawdopodobniej zachowany dla tych, którzy nie dostali cukierków lub przyjdą później – symbolizuje to równość wszystkich społeczeństw zarówno współczesnych jak i przyszłych pokoleń.

Pogadankę możesz podsumować, pytając o pomysły uczniów i uczennic na to, jak wnioski z rozegranej gry możemy zastosować w naszym codziennym życiu.

Kuchenki słoneczne – Wykorzystaj ciepło słoneczne, aby przygotować smaczny poczęstunek.

Opracowane na podstawie pomysłów Scotta oraz Caroline i Libby.

Potrzebne materiały:

2 duże karty czarnego brystolu
Folia aluminiowa
Czarny karton
Kartonowe pudło
Pudełko po pizzy
Gazeta
Taśma
Książka
Zamykane plastikowe torebki
Krakersy
Pianki
Tabliczka czekolady
3 termometry.

Instrukcje:

Skonsultuj się z kimś dorosłym zanim zaczniesz.
Projekt Scota to kuchenka słoneczna w kształcie stożka. Caroline i Libby zaproponowały kuchenkę słoneczną zrobioną z pudełka po pizzy. Możesz wybrać i skonstruować jedną kuchenkę lub obie, aby sprawdzić, w której kuchence gotuje się szybciej.
Kuchenka wg pomysłu Scota.

a. Aby skonstruować kuchenkę w kształcie stożka potrzebujesz dwóch arkuszy czarnego brystolu i kleju, aby połączyć je ze sobą w jeden długi arkusz. Pokryj jedną ze stron arkusza folią aluminiową.

b. Zagnij brystol, folią do środka tak, aby uzyskać kształt stożka i połącz krawędzie taśmą. Oba końce stożka powinny pozostać otwarte.

c. Wyłóż dno pudła kawałkiem czarnego kartonu. Ciemna powierzchnia będzie absorbować ciepło do środka pudełka.

d. Włóż stożek do pudła węższym końcem w dół.

e. Włóż krakersy przykryte z wierzchu piankami do zamykanej plastikowej torebki. Czekolada topi się szybciej niż pianki, więc najlepiej jest zacząć od gotowania pianek a czekoladę dodać później.

f. Połóż torebkę na dnie pudła, tak, aby znajdowała się w centrum stożka.

Kuchenka wg pomysłu Caroline i Libby.

a. Aby zrobić kuchenkę słoneczną z pudełka po pizzy, wyłóż jego dno kawałkami gazet. Przykryj gazety czarnym kartonem, aby absorbować ciepło.

b. Natnij wierzch pudełka po pizzy z trzech stron, ok. 2 cali (1cm = 2,54 cm) od krawędzi bocznych i od krawędzi części przedniej, tak, aby powstał otwór z klapką. Wygnij tę klapkę na zewnątrz i wyklej ją folią aluminiową.

c. Zaklej taśmą (folią) otwór po klapce.

d. Połóż krakersy z piankami na wierzchu na czarnym papierze na dnie pudełka. Zamknij pudełko.

e. Użyj książki lub taśmy, aby utrzymać klapę otwartą. Folia aluminiowa będzie łapać promienie słoneczne i kierować je na pianki.

Test.

a. Przygotuj jedną dodatkową porcję (porcję kontrolną) i nie wkładaj jej do kuchenki słonecznej. Jeśli porcja kontrolna będzie się „gotować” z taką samą szybkością jak ta w kuchence, oznacza to, że kuchenki słoneczne nie działają lepiej niż samo słońce.

b. Potrzebujesz słońca, aby kuchenka słoneczna działała, a więc musisz gotować na zewnątrz.

c. Kiedy już ustawisz kuchenki słoneczne na zewnątrz, włóż termometr do każdej z przygotowanych porcji – zarówno tych w kuchenkach, jak i kontrolnej. To pomoże ci porównać temperaturę wewnątrz kuchenek z temperaturą na zewnątrz. Jeśli kuchenki działają, wewnątrz nich będzie cieplej niż na zewnątrz.

d. Co 15 minut sprawdzaj czy twoje kuchenki nie znajdują się w cieniu. Jeśli słońce się przemieszcza przesuwaj też kuchenki, aby cały czas padały na nie promienie słoneczne.

e. Która kuchenka jest bardziej gorąca? W której piecze się szybciej? Jak myślisz, dlaczego akurat w tej gotuje się szybciej?

f. Kiedy twoje pianki są już prawie gotowe, dodaj czekoladę, odczekaj minutę aż stanie się miękka i rozkoszuj się smaczną przekąską.

Podsumowanie.

Czy masz pomysł na jeszcze lepszą wersję kuchenki słonecznej? Będziesz potrzebować a) pustego pojemnika z powietrzem, czegoś w stylu pudełka po butach lub plastikowego pojemnika, b) czegoś, co pozwoli przedostawać się promieniom słonecznym do środka, jak np. plastikowa folia oraz c) materiałów, które pomogą absorbować promienie słoneczne, jak np. czarny papier. Zbuduj kuchenkę słoneczną i porównaj jej działanie z wcześniej zbudowanymi kuchenkami. Czy twoja kuchenka ma „lepszy” czas gotowania niż poprzednie? Co zmieniłeś w konstrukcji kuchenki słonecznej? Jakich materiałów użyłeś do jej zbudowania? Jak myślisz, dlaczego twoja kuchenka gotowała szybciej lub wolniej niż tamte kuchenki?

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023

Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”

czytaj więcej»

29/09/2022

Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”

czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Woda – źródło życia

Błękitna planeta – takim hasłem często określa się Ziemię. Niebieski kolor mórz i oceanów nie pozostawia wątpliwości – otacza nas woda. Jednak w zdecydowanej większości (97% światowych zasobów) jest to woda słona – niezdatna do picia dla ludzi i większości zwierząt. Woda słodka, dostępna do spożycia stanowi niecały 1%, pozostała część jest zmagazynowana w lodowcach oraz lodach Arktyki i Antarktyki. Zasoby wody pitnej na świecie są ograniczone i podlegają nieustannej presji wynikającej z działalności człowieka w dziedzinie przemysłu, rolnictwa, gospodarki komunalnej i… zmiany klimatu.

Na tropie wody

Naturalne ekosystemy dzięki bogactwu gatunkowemu oraz poprzez procesy w nich zachodzące podtrzymują ludzkie procesy życiowe i dlatego często określa się je mianem “usług ekosystemowych”. Otrzymujemy dzięki nim wiele dóbr – żywność, leki, drewno i wiele innych. Do usług ekosystemowych zalicza się również zapylanie, obieg pierwiastków w przyrodzie, jakość powietrza, regulacja zjawisk klimatycznych czy funkcje estetyczne i edukacyjne przyrody. Bardzo istotnym źródłem tych usług są zasoby wodne – woda powierzchniowa, podziemna i deszczowa. Obieg wody, działanie mokradeł – wielkich filtrów i magazynów wodnych oraz lasów kształtują klimat naszej planety. Jakiekolwiek zmiany i zaburzenia w ich funkcjonowaniu wpływają na nasz dobrostan i warunki życia.

Woda - prawo czy luksus?

Wydawałoby się, że woda zdatna do picia jest na wyciągnięcie ręki. Wystarczy tylko odkręcić kran. Jednak dopiero w 2010 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło uchwałę, na mocy której “prawo do bezpiecznej, czystej wody pitnej i urządzeń sanitarnych jest prawem niezbędnym, by móc w pełni korzystać z życia i praw człowieka”. Rada Praw Człowieka ONZ potwierdziła, że jest to prawo wiążące dla wszystkich państw członkowskich. To właśnie one są odpowiedzialne za dbałość o poszanowanie zasobów wodnych i zapewnienie dostępu do nich wszystkim mieszkankom i mieszkańcom.

Niestety to nie jest takie proste z uwagi na to, że woda pitna nie jest dobrem rozmieszczonym równomiernie na całej planecie. Kontynent azjatycki zamieszkuje około ⅔ populacji ludzi, którzy mają do dyspozycji tylko ⅓ światowych zasobów wody słodkiej. Szacuje się też, że 1 na 9 mieszkańców Ziemi nie ma dostępu do źródła wody pitnej i jej uzdatniania. Wiąże się z tym wiele problemów, w tym również zdrowotnych. Według danych UNESCO, w 2014 roku więcej ludzi na świecie miało dostęp do telefonów komórkowych niż do urządzeń sanitarnych. Z powodu chorób “brudnych rąk” co roku umiera około 2 miliony ludzi. To mniej więcej tyle, ile mieszkańców liczy sobie Warszawa.

Nierównomierny dostęp do wody oznacza również konflikty na tym polu. Na przykład Indie i Pakistan toczą spór o tereny graniczne, w tym o rzekę Indus i jej dopływy. Nawet traktat regulujący tę sytuację może nie być w stanie zapobiec potencjalnemu konfliktowi zbrojnemu.

Obserwując narastające problemy związane z dostępnością do wody pitnej oraz do odpowiednich warunków sanitarnych, Rada ONZ umieściła, wśród 17 celów zrównoważonego rozwoju, także ten związany z zasobami wodnymi – cel 6. “Czysta woda i system sanitarny” (“Zapewnić dostępność wody dla wszystkich ludzi oraz zrównoważone zarządzanie wodą i infrastrukturą sanitarną.”).

Do czego nam woda?

Według raportu Stockholm International Water Institute, około ⅔ globalnego zużycia wody pochłania irygacja, czyli nawadnianie upraw, co jest niezbędne do produkcji około 40% światowego pożywienia. Około ⅙ zużycia światowych zasobów wody to produkcja energii. Łącznie około 90% wody na świecie jest zużywane do produkcji i zapewnienia usług. Według raportu UNESCO 78% profesji na świecie jest zależnych od wody. Rolnictwo, rybołówstwo, leśnictwo to trzy największe sektory, w których stanowiska pracy mają związek z zasobami wodnymi. Ubóstwo wodne, a więc deficyt wody, przekłada się także na ubóstwo ekonomiczne – mniejsza liczba miejsc pracy i pogarszające się warunki sanitarne w pracy będą w przyszłości poważnym problemem społecznym.

Food and Agriculture Organization (FAO) wraz z World Water Council ustaliły, że do 2050 roku populacja ludzi zwiększy się do 9 miliardów. Przy stale rosnącej konsumpcji, degradacji środowiska, postępującej zmianie klimatu, może okazać się, że nie tylko zasoby wodne będą niewystarczające dla tej populacji. Zabraknie również żywności.

“Płynie Wisła, płynie…”

Może się wydawać, że w Polsce woda nie jest zjawiskiem rzadkim. Wiosenne i jesienne deszcze, roztopy, bogata sieć rzek i regiony pełne jezior mogą budować przekonanie, że zasoby wodne w naszym kraju są naprawdę duże. Tymczasem, jest wręcz odwrotnie. Europejska Agencja Środowiska (EEA) opracowała wskaźnik, który mierzy stosunek poboru wody do jej zasobów (WEI – Water Environment Index). Stres wodny występuje wtedy, gdy WEI przekroczy wartość graniczną: 0,16. Wartości powyższe świadczą o niedoborze wody. W Polsce wskaźnik ten wynosi średnio 0,2.
Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, na mieszkańca Polski przypada 1500 m3/rok. W Europie jest to średnio trzy razy tyle – 4560 m3/rok. Zajmujemy 22. miejsce w Europie pod względem dostępu do wody. Dlaczego tak się dzieje? Wynika to między innymi z położenia geograficznego Polski (więcej wody odpływa do sąsiednich zlewni), degradacji środowiska (osuszania bagien i mokradeł – naturalnych rezerwuarów wody), a także ze zmiany klimatu (krótkotrwałe, gwałtowne ulewy utrudniają przenikanie wody w głąb gleby) i marnowania wody (zarówno w domach, jak i podczas przesyłu wody w sieciach wodociągowych). Istotne są także nasze wybory konsumenckie – do wyprodukowania żywności, samochodów, elektroniki, ubrań, również potrzebna jest woda. Od nas zależy, jak będziemy realizowali nasze codzienne potrzeby, a tym samym – ile wody zostanie zużyte przez przemysł i rolnictwo.

Zmiana klimatu = zmiana krajobrazu?

Woda jest czynnikiem kształtującym krajobraz. Nawet Dolina Śmierci w USA, która obecnie jest jednym z najbardziej suchych i gorących miejsc na Ziemi, została ukształtowana przez wodę. Takie zjawiska i procesy krajobrazotwórcze kształtują się przez setki, tysiące lat, zapewniając stabilność rozwijającym się ekosystemom i żyjącym w nich gatunkom. Coraz częściej słyszymy jednak o zaburzeniu tych procesów.
Topnienie wiecznej zmarzliny, która pokrywa około 20% lądu wywołuje ogromne zmiany. Zaburzane zostają szlaki migracji zwierząt i roślin. Po zamarzniętych “drogach” można było przemieszczać się średnio przez 7 miesięcy w roku. Obecnie ten okres skraca się nawet do 3 miesięcy. Topnieją także górskie lodowce w Andach czy Himalajach. Są one kluczowym zasobem wody pitnej dla wielu lokalnych społeczności. Roztopy lodów Arktyki i Antarktydy powodują ogólnoświatowy wzrost poziomu mórz i oceanów. Ponadto są zagrożeniem dla żyjących tam gatunków zwierząt ściśle związanych z lodami. Zdjęcia i animacje ilustrujące kurczącą się powierzchnię lodowców można obejrzeć w tym artykule.
Bardzo wyraźną zmianą w krajobrazie są też stale zmniejszające się zbiorniki wodne. Dobrym przykładem jest afrykańskie jezioro Czad, którego powierzchnia od ponad 50 lat maleje (zdjęcia obrazujące ten proces można zobaczyć tutaj). Oznacza to mniejszą dostępność do wody dla żyjących tam ludzi, ale i zwierząt, które nieraz odbywają długie wędrówki, by ugasić pragnienie. Jezioro dostarcza również żywność i jest domem dla wielu gatunków roślin i zwierząt, które nie mają gdzie uciec przed skutkami zmiany klimatu.

Wraz z ubytkiem wody oraz ekosystemów z nią związanych, poszerzają się obszary pustynne. Coraz częściej mówi się o istotnym wpływie Sahary nawet na Hiszpanię czy Portugalię. Jednak najbardziej zagrożonym państwem jest Australia, która przez swoje położenie i ukształtowanie geograficzne (małe zróżnicowanie powierzchni) już obecnie zmaga się z postępującym pustynnieniem. W niektórych krajach Afryki (np. w Somalii, Etiopii, Kenii) z powodu katastrofalnych w skutki susz, rozwija się przestępczość, piractwo i nielegalne wykorzystanie wody przez mieszkańców. Nierozsądna gospodarka rolna oraz wykorzystanie wody do celów przemysłowych nie pomaga rozwiązywać lokalnych konfliktów.

Woda to życie

Rozmawiając o wodzie, warto pamiętać, że stanowi ona nie tylko ważny zasób dla gatunków lądowych, ale jest również miejscem życia dla wielu stworzeń. Niektóre gatunki roślin i zwierząt są bardzo wrażliwe na zmiany stosunków wodnych, a tym samym w obliczu zmiany klimatu są zagrożone wyginięciem.
Wiele gatunków roślin i zwierząt stanowi źródło pokarmu dla człowieka. Ryby, bezkręgowce wodne (jak ośmiornice, krewetki, kryl), zboża (jak ryż) zapewniają pożywienie nie tylko państwom umiejscowionym nad morzami i oceanami. Według FAO (Food and Agriculture Organization), ryby są ważnym źródłem białka zwierzęcego dla 2,5 miliardów ludzi na świecie (zapewniając ok. 20% białka w diecie).
Tymczasem w wyniku zmiany klimatu dostęp do tych zasobów maleje. Przyczyn jest wiele. Jedną z nich jest z pewnością kurczenie się przestrzeni do życia organizmów wodnych (jak w przypadku jeziora Czad). Drugim istotnym problemem są zmiany w ekosystemach będące skutkiem zmiany klimatu. W 2016 roku media na całym świecie pisały o umierających rafach koralowych, które stanowią źródło pożywienia i schronienia dla wielu morskich gatunków. Koralowce (które są zwierzętami) dzięki symbiozie z glonami uzyskują prawie ¾ energii z fotosyntezy. Glony dostarczają tlen i cukry (powstające w fotosyntezie), koralowce zaś zapewniają glonom inne składniki odżywcze i ochronę. Jednak już przy niewielkim wzroście temperatury oceanów, utrzymującym się przez dłuższy czas, glony zaprzestają fotosyntezy. Obserwujemy wtedy zjawisko wybielania się raf, koralowce odrzucają współpracujące z nimi glony. Zjawisko to jest też potęgowane przez zakwaszanie oceanów, które wchłaniają dwutlenek węgla z atmosfery. Już niewielki spadek pH (z 8,1 do 7,8) wpłynął na zahamowanie rozwoju i wymieranie koralowców i związanych z nimi alg. Oznacza to zagładę nie tylko samej rafy, ale i organizmów z nią związanych.

Czynnikiem, który istotnie wpływa na stan populacji zwierząt morskich, jest niska świadomośc konsumentów jeżeli chodzi o wybór produktów spożywczych. Wybierając ryby w sklepie warto zainteresować się, czy nie kupujemy gatunku chronionego lub zagrożonego, w jaki sposób ryby zostały złowione i gdzie. Może okazać się, że do połowu użyto sieci, które ciągnięte za statkiem zbierają absolutnie wszystko, co znajdzie się na ich drodze. Mimo że problem leży naprawdę głęboko pod wodą, nie możemy na niego przymykać oczu. Aby więcej dowiedzieć się o przełowieniu, obejrzyj film „Skończyć z przełowieniem”.
Rada ONZ dostrzegając problem spadającej różnorodności biologicznej w morzach i oceanach, zawarła wśród 17 celów zrównoważonego rozwoju również cel dotyczący życia w wodzie, które powinno podlegać szczególnej ochronie i trosce.

Co możesz zrobić?

Każdy z nas może podjąć działania na rzecz oszczędzania wody. Choć w skali jednej osoby może wydawać się to niewielką zmianą, to jednak w skali całego kraju czy nawet świata – to naprawdę wielka oszczędność.

Jak oszczędzać wodę?

zadbaj o szczelność sieci wodociągowej - przyjrzyj się uszczelkom kranów i rur, dokonaj niezbędnych napraw,
kupuj nowe ubrania z głową (ogranicz kupowanie, wybieraj rzeczy używane, sprawdź jak i gdzie uprawiana jest bawełna na Twoje ubrania) - jedna bawełniana koszulka to 2500 l wody wykorzystanych przy produkcji, zaś nowa para jeansów - 8 000 l wody (woda potrzebna jest przy uprawie bawełny, a następnie podczas produkcji przędzy, barwienia materiału i przygotowania ubrań do wysyłki do sklepu),
nie marnuj jedzenia - 1 kg chleba to 950 l wody niezbędnej do jego powstania, 1 wylana filiżanka kawy to aż 140 l wody,
zbieraj i wykorzystuj deszczówkę - możesz z powodzeniem podlewać nią rośliny,
interesuj się, co dzieje się ze ściekami w Twoim regionie - czy, gdzie i w jaki sposób są oczyszczane,
wybieraj produkty, których producenci deklarują i realizują działania zmniejszające zużycie wody, możesz o tym przeczytać w strategiach firm na ich stronach,
sprawdzaj, jaką rybę kupujesz w sklepie i co wybierasz w restauracji. Te informacje powinny być dostępne dla klienta. Możesz też skorzystać z poradnika “Jaka ryba na obiad”,
sprawdź, jaki jest Twój ślad wodny (water footprint) na przykład tutaj albo tutaj (strona w jęz. angielskim),
dbaj o jakość wód wokół Ciebie - wybierając się nad rzekę nie zostawiaj po sobie śmieci, korzystaj z publicznych toalet,
jeśli żeglujesz po rzekach i jeziorach - nie wypuszczaj fekaliów wprost do wody, dbaj o szczelność instalacji wokół silnika, interesuj się życiem w wodzie - czy wiesz jakie ryby i bezkręgowce wodne możesz spotkać w zbiornikach wodnych, nad którymi wypoczywasz? Czy wiesz, że taka wiedza może być pomocna w określaniu stanu czystości wód?,
przeczytaj o ogrodach deszczowych i sprawdź, czy w Twojej najbliższej okolicy istnieje możliwość retencjonowania wody w ten sposób,
angażuj się w kampanie i programy społeczne na rzecz poszanowania zasobów wodnych, np. Mała Retencja - Duża Sprawa.

Autorka: Katarzyna Dytrych

Polecane materiały edukacyjne:
Scenariusz zajęć dot. oczyszczania wody (III etap edukacyjny, biologia, chemia)
Pływające ogrody w Bangladeszu (III etap edukacyjny, WOS, biologia, geografia)
Scenariusz o konfliktach o zasoby naturalne (III etap edukacyjny, WOS)
Scenariusz o znaczeniu higieny i dostępu do czystej wody (III etap edukacyjny, biologia)
Scenariusz o roli glonów w przyrodzie i wpływie zmiany klimatu na fitoplankton (III etap edukacyjny, biologia)
Scenariusz o najstarszych cywilizacjach wielkich rzek (III etap edukacyjny, historia)

Bibliografia:
Sultana F., Loftus A., “Prawo do wody. W perspektywie politycznej, gospodarczej i społecznej”
Praca zbiorowa, “Zależności globalne. Scenariusz zajęć lekcyjnych dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych”
Stockholm International Water Institute, “Issue sheet: The human rights to water and sanitation and the human rights based approach”
Jägerskog A., Lexén K., Clausen T.J., Engstrand-Neacsu V. “The Water Report 2016”
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w Polsce, “Stan środowiska w Polsce. Raport 2014”
Artykuł o wpływie ocieplenia na rafy koralowe
O wodnym celu zrównoważonego rozwoju
Artykuł o wodnym konflikcie w Indiach
Artykuł o roli terenów podmokłych w obiegu wody

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023

Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”

czytaj więcej»

29/09/2022

Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”

czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań