Polskie przykłady rozwijania umiejętności myślenia w klasie

Scenariusz lub ćwiczenie

Informacje o materiale

Data dodania: 14.01.2022

Grupa docelowa: Dyrektorzy, Nauczyciele przedmiotowi, Wychowawcy

Opis materiału

Uczyć (się) głębiej pokazuje, jak przy pomocy względnie prostych narzędzi, metod i strategii uczyć nawet skomplikowanych rzeczy, a jednocześnie, jak modelując pracę indywidualną i grupową na lekcji, rozwijać u wszystkich uczniów i uczennic samodzielność w uczeniu się. Na przykład: w jaki sposób wiązać fakty, szukać zależności, generować i sprawdzać hipotezy, porównywać ze sobą dwa zjawiska czy procesy, wyciągać esencję z trudnego tekstu, obrazu czy filmu czy jak rozumieć kontekst przekazu.

Polecamy nową w ofercie wydawnictwa Centrum Edukacji Obywatelskiej publikację “Uczyć (się) głębiej” (książka dostępna jest w sklepie wydawnictwa) wraz z polskimi przykładami wykorzystania narzędzi opisywanych w publikacji (w załączeniu).

Nauczanie dla jednych to sztuka, dla innych rzemiosło, dla jeszcze innych – rutyna. Prawdziwe uczenie się tymczasem zachodzi wyłącznie w głowie ucznia. Warto pamiętać o tym i stale pytać siebie, co i w jakim celu się robimy z uczniami, gdzie się kończy rola nauczyciela, a zaczyna – ucznia i uczennicy lub całej klasy. Ułatwieniem mogą być narzędzia proponowane przez autorów publikacji Uczyć głębiej. Osoby, które uczą innych, nie są pasami transmisyjnymi, ale projektantami doświadczeń i sytuacji edukacyjnych. Tworzą je na co dzień, na każdej lekcji, proponując uczniom i uczennicom takie a nie inne aktywności, tworząc okazję do uczenia się we współpracy, konstruując zadania edukacyjne (w tym te do wykonania w domu) czy proponując projekt uczniowski.

Drugi powód jest jeszcze poważniejszy – chodzi o szukanie sensu. I to zarówno sensu informacji czy umiejętności, które zdobywamy, jak i istoty procesu uczenia (się). I tu dochodzimy do sedna sprawy. Zdaniem autorów, to sama osoba ucząca się, a nie nauczyciel jest twórczynią znaczeń. Czyli kimś, kto nie tyle poznaje i odtwarza pojęcia wymyślone przez badaczy lub omówione w podręcznikach, tylko je sam na bieżąco tworzy, korzystając ze struktur poznawczych, które wcześniej zbudował, a teraz rozbudowuje i modyfikuje równocześnie. To sami uczniowie i uczennice ujmują w pojęcia wiadomości i doświadczenia, ubierają w słowa rzeczywistość, poszukują związku z tym, co już wiedzą i potrafią. Dlatego przywołanie pojęć takich jak „kolonizacja” czy „symbioza” sprawia, że każdy z nas odwołuje się w głowie, choć mają one swoje słownikowe i naukowe definicje, do nieco innych treści i konotacji. Chodzi o to, by te treści były trafne, bliskie rzeczywistości, a równocześnie, by dawały się zastosować w nowych sytuacjach edukacyjnych.

I wreszcie ostatnia, najważniejsza przyczyna naszego zainteresowania książką, a nawet, nie ukrywajmy, zachwytu nad nią. Co najmniej od kilkunastu lat na całym świecie toczy się gorąca dyskusja, jak uczyć mądrzej, głębiej i w sposób bardziej trwały. Jak wyjść z pułapki przeładowanych podstaw programowych, podręczników napakowanych informacjami, sprawdzianów z pytaniami o oddychanie parzydełkowców czy lewobrzeżne dopływy Wisły. W Stanach Zjednoczonych mówi się o takiej edukacji „a mile wide but an inch deep”, co można by przetłumaczyć jako „szeroka na kilometr, ale głęboka na milimetr”. W czasach, kiedy wszystkie informacje są na wyciągnięcie ręki (od smartfona lub klawiatury komputera) to wyzwanie staje się naprawdę palące.
(…)

Proponowane w publikacji strategie rozwijające, tzw. thinking skills (które w publikacji tłumaczymy jako „umiejętności myślenia”), są ponadprzedmiotowe i tak naprawdę uniwersalne. Pomagają „ogarnąć” myślowo niemal każdy problem, na dodatek w sposób, który zostawia ślad w naszej pamięci, strukturach poznawczych i w doświadczeniu.
Ich niewątpliwą mocną stroną jest także to, że mogą być długotrwale użyteczne zarówno dla nauczycieli, jak i uczniów i uczennic. Jako narzędzie codziennej pracy prowadzą do głębszego zrozumienia podstawowych treści; jako rezultat uczenia się tworzą zestaw kompetencji, z których młodzi ludzie mogą korzystać przez całe życie, nie tylko w szkole.

Opisywane w publikacji strategie są też wartościowe ze względu na edukację zdalną oraz wynikające z niej i wzrastające nierówności edukacyjne. Po pierwsze, pomagają rozwijać te umiejętności, które tworzą podstawy dobrego myślenia w szkole, w pracy i w życiu. Co więcej, koncentrują się na takich kompetencjach, których posiadanie lub brak silnie różnicuje uczniów i uczennice. Ci, którzy odnieśli sukces, są w stanie sprostać wymaganiom właśnie dlatego, że mają rozwinięte te zdolności myślowe. Uczniom i uczennicom, którzy borykają się z wyzwaniami w nauce, zwykle wielu z nich brakuje.

Kolejna zaleta “pogłębiających” strategii wynika z wyraźnego deficytu dydaktyki (nie tylko polskiej): zbyt rzadko w codziennej, szkolnej rutynie sięgamy świadomie po metody, które pomagają rozwijać kompetencje uczenia się. Nasze uczennice i nasi uczniowie są często właśnie w tym obszarze niedouczeni. Tymczasem ich wzmacnianie determinuje to, jak rozwija się w osobach uczących się zdolność wykorzystania wiedzy w innych kontekstach oraz gotowość do podjęcia dalszej edukacji.

I wreszcie, systematyczne stosowanie proponowanych strategii oraz idące za tym doskonalenie określonych umiejętności jest uniwersalnym sposobem na poprawę osiągnięć i zwiększenie szans uczniów i uczennic na sukces, niezależnie od etapu edukacyjnego czy nauczanego przedmiotu.

Autorki: Sylwia Żmijewska-Kwiręg, Alicja Pacewicz

Pobierz materiał

Uczyć się głębiej - polskie przykłady

format: pdf

wielkość: 2,54 MB

Pobierz

Podobne materiały

Scenariusz lub ćwiczenie

Fotografia jako dokument. Wyprowadzenie Żydów z getta w...

Scenariusz lekcji dotyczy losów ludności żydowskiej w czasie II wojny światowej. Opiera się na analizie fotografii jako
Zobacz
Publikacja

Europa w 12 lekcjach

W broszurze znajdziecie odpowiedź na podstawowe pytanie, czym jest i czemu służy Unia Europejska.
Zobacz
Artykuł

Film w szkole. Nie tylko na lekcji wychowawczej

Artykuł, który wprowadza w tematykę edukacji filmowej w szkole.
Zobacz
Materiał graficzny

Plakaty „Ścieżki do Celów”

Plakaty “Ścieżki do Celów”. Materiały dodatkowe dla nauczycieli i nauczycielek do zajęć z edukacji globalnej.
Zobacz
Materiał graficzny

Dach na monsun

Dach na monsun, czyli czy można przygotować się na zmiany klimatyczne. Materiał dodatkowy dla nauczycieli i nauczycielek
Zobacz
Dobra praktyka

Sprawiedliwe toalety. Dobra praktyka z Zabrza

Sprawiedliwe toalety. Dobra praktyka projektu wykonanego przez uczniów i uczennice z Zabrza. Materiał dodatkowy na zajęcia z
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Śmietnisko – siedzisko

Śmietnisko - siedzisko. Design przedmiotu z używanych materiałów. Scenariusz zajęć z plastyki i zajęć artystycznych
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Różne = równe. W świecie barw i wartości

Różne = równe. W świecie barw i wartości. Ćwiczenie z zakresu edukacji globalnej na lekcje plastyki w
Zobacz
Artykuł

5. Strategia OK

Wspomaganie uczniów, by stali się odpowiedzialnymi autorami procesu swojego uczenia się.
Zobacz
Artykuł

4. Strategia OK

Umożliwianie uczniom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności.
Zobacz
Artykuł

3. Strategia OK

Udzielanie uczniom takich informacji zwrotnych, które umożliwiają im widoczny postęp.
Zobacz
Artykuł

2. Strategia OK

Organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informacje, czy i jak uczniowie się uczą. 
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY