Integracja: wyzwania dla społeczności lokalnej. Przykład Gdańska

W publikacji znajdziemy podstawowe informacje na temat integracji imigrantów i społeczności przyjmującej i czym różni się ona od asymilacji. Dowiemy się, że integracja to proces dwukierunkowy, w którym ważne jest nie tylko uwzględnienie potrzeb imigrantów, ale także głos społeczności przyjmującej. Bardzo istotny jest również przekaz płynący od władz danego regionu. W tekście autorka analizuje przykład Gdańska, jako miasta stawiającego coraz odważniejsze kroki na ścieżce do integracji społecznej.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Migracje w kontekście globalnym

W materiale stworzonym przez Monikę Lisiewicz z Fundacji Centrum im. prof. Bronisława Geremka znajdziemy linki do raportów, map i dokumentów prawnych. Dotyczą one migracji, geopolityki i konfliktów zbrojnych. Stanowią one bazę do stworzenia własnych scenariuszy zajęć, które będą pokazywać połączenia pomiędzy tymi zagadnieniami. Migracje niosą ze sobą potencjał kulturowego łączenia ludzi, ale bez podjętych działań mających na celu zniwelowanie wzajemnych uprzedzeń może dochodzić do tarć na tym polu. Ze względu na tematykę i skomplikowane powiązania, materiał będzie przydatny zwłaszcza dla nauczycieli szkół ponadpodstawowych.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Nocne (i nie tylko) spotkanie autorskie w bibliotece

Jak dobrze zaplanować i ciekawie przeprowadzić spotkanie autorskie? Jak się do niego przygotować? O czym pamiętać? W jaki sposób radzić sobie w trudnych sytuacjach podczas dyskusji? Zachęcamy do zapoznania się z naszymi wskazówkami! Przydadzą się i na Noc Bibliotek, i przez cały rok.

Spotkanie autorskie to jedna z najpopularniejszych aktywności oferowanych przez biblioteki. Rzec by można – obok wypożyczania książek czy dyskusji na ich temat – należy do bibliotecznego kanonu. W naturalny sposób może być więc znakomitym pomysłem na działanie w trakcie Nocy Bibliotek.

Jak jednak takie spotkanie dobrze zaplanować? Jak się do niego przygotować? O czym pamiętać? W jaki sposób radzić sobie w trudnych sytuacjach podczas dyskusji? Zachęcamy do zapoznania się z naszymi wskazówkami! Przydadzą się i na Noc Bibliotek, i przez cały rok.

ETAP PLANOWANIA

KROK 1: USTALAMY CEL, PRZYGLĄDAMY SIĘ UCZESTNIKOM

Gdy planujemy takie spotkanie, może się zdarzyć, że nasze myśli krążą przede wszystkim wokół… samego autora. I nic w tym dziwnego, w końcu to nasz gość specjalny, z nim mamy przeprowadzić dyskusję, jemu będą zadawane pytania… Spróbujmy jednak na chwilę odwrócić tę perspektywę i odpowiedzieć na dwa pytania:

  • Po co organizujemy spotkanie autorskie?
  • Dla kogo to robimy? Kto w tym spotkaniu miałby uczestniczyć?

Wyobraźmy sobie potencjalne odpowiedzi na pytanie numer jeden:

  • „Bo chcemy przybliżyć użytkownikom biblioteki twórczość określonego autora”.
  • „Bo chcemy, by ludzie sięgnęli po jego książki”.
  • „Bo chcemy, by spędzili w bibliotece miło i ciekawie czas”.

Teraz z kolei wyobraźmy sobie, że właśnie ten autor, którego twórczość chcemy ludziom  przybliżyć, to Jacek Dehnel. Dla kogo spotkanie z nim mogłoby być atrakcyjne? Raczej wskazalibyśmy osoby dorosłe oraz młodzież – nie dzieci. Oczywiście sytuacja przedstawiałaby się zupełnie inaczej, gdybyśmy – zamiast o Jacku Dehnelu – pomyśleli np. o Grzegorzu Kasdepke. Wówczas grupą docelową byliby nasi najmłodsi użytkownicy, a także ich rodzice.

Po co więc takie ćwiczenie, skoro na pierwszy rzut oka rozwiązanie wydaje się oczywiste?

Ustalenie celu spotkania, a także określenie grupy ludzi, do których będzie ono skierowane, to najważniejszy, a często także najtrudniejszy element w planowaniu spotkania autorskiego (jak również jakiegokolwiek innego spotkania).

Właśnie od niego będzie zależało, czy dobrze ustalimy również pozostałe elementy, takie jak termin czy przebieg naszego wydarzenia.

Co ważne, cel i grupę docelową warto ustalać równolegle (może się bowiem zdarzyć, że to cel zdeterminuje nam grupę, i na odwrót – kiedy to rodzaj osób, które zaprosimy na spotkanie, wpłynie na to, jak sformułujemy jego cel). Na przykład, gdy chcemy koniecznie zaoferować coś najstarszym mieszkańcom – i myślimy właśnie o spotkaniu autorskim – wówczas  najlepszym wyborem może okazać się zaznajomienie ich z historią miejscowości poprzez spotkanie z regionalistą, który właśnie wydał książkę i prowadzi dodatkowo interesującego bloga.

KROK 2: WYBIERAMY AUTORA, USTALAMY TEMAT

Gdy już wiemy, jaki ma być cel spotkania autorskiego i do jakiego rodzaju użytkowników miałoby być skierowane – pora wrócić do punktu wyjścia. Czyli przyjrzeć się naszemu autorowi.

Jak już wspomnieliśmy, może być i tak, że od samego początku wiemy, kogo chcielibyśmy zaprosić. Albo przynajmniej kilka nazwisk chodzi nam po głowie. Jest to więc dobry moment na podjęcie decyzji, kto finalnie będzie naszym gościem, i jaki będzie temat czy motyw przewodni spotkania z taką osobą.

KROK 3: USTALAMY TERMIN SPOTKANIA

UWAGA: w tym miejscu nie zajmujemy się sytuacją, gdy do biblioteki zapraszamy prawdziwą „gwiazdę” – osobę znaną, a więc także ogromnie zajętą. Czyli taką, do której musimy dostosować przebieg spotkania, jego termin, długość etc.

Gdy mamy do czynienia z autorem względnie dyspozycyjnym, który może zaproponować kilka terminów, przystępujemy do wyznaczenia daty. W przypadku Nocy Bibliotek 2017  jest ona znana – to 3 czerwca. Nieznana i wymagająca ustalenia pozostaje natomiast godzina. I znów – musi zgrabnie wpisywać się nam w cały program, ale też (przede wszystkim!) musi być dostosowana do potrzeb i możliwości uczestników spotkania.

A jak wyznaczyć datę w terminie innym niż Noc Bibliotek? Po pierwsze, lepiej unikać organizacji spotkania w poniedziałki, piątki, w okolicy świąt czy długich weekendów. Dobrym pomysłem, szczególnie jeśli naszą grupą docelową są osoby dorosłe czy starsze, będzie przeprowadzenie spotkania w sobotę.

KROK 4: USTALAMY MIEJSCE SPOTKANIA

Gdy już wiemy, kiedy spotkanie się odbędzie, pora ustalić, gdzie zostanie zorganizowane. Jeśli w bibliotece – to w którym dokładnie miejscu? Czy w bibliotece znajduje się sala, która jest przystosowana (lub którą łatwo przystosować) na tego rodzaju spotkania? Czy jest w niej niezbędne wyposażenie, czyli:

  • odpowiednia liczba krzeseł (a także innych siedzisk, takich jak pufy, niewielkie sofy) dla uczestników spotkania;
  • krzesła lub fotele dla autora i osoby prowadzącej spotkanie;
  • niski stolik, na którym można postawić wodę;
  • nagłośnienie, w tym choć jeden mikrofon bezprzewodowy;
  • rzutnik, ekran, laptop;
  • stół, na którym można wyłożyć książki lub inne materiały autora (może to być również miejsce, gdzie po zakończeniu spotkania autor będzie podpisywał swoje publikacje);
  • odpowiednie oświetlenie (o ile to możliwe, warto zadbać, by miejsce, w którym znajduje się autor, było lepiej oświetlone niż reszta sali).

KROK 5: USTALAMY PRZEBIEG SPOTKANIA

Gdy już mamy ustalone wszystkie powyższe elementy – możemy zaplanować przebieg naszego spotkania. W tym wypadku również warto wziąć pod uwagę szereg czynników.

  • Kim będą uczestnicy spotkania? Np. jeśli będą to dzieci lub młodzież, spotkanie musi być bardziej dynamiczne.
  • Co uczestnicy spotkania wiedzą o autorze? Jeśli mamy pewność, że znają jego twórczość, warto pozostawić więcej czasu na pytania z sali.
  • Jakie są nasze wcześniejsze doświadczenia związane z realizacją spotkań autorskich? Co do tej pory sprawdzało się najlepiej? Do czego przyzwyczajeni są nasi użytkownicy?
  • Jakie są preferencje autora? Czy woli, by zacząć od zadania mu przez osobę prowadzącą serii pytań, by w dalszej kolejności przejść do dyskusji z publicznością? Czy może chciałby zacząć od swojego wystąpienia lub prezentacji na dany temat? Jednocześnie – respektując sugestie autora – trzeba jednak kierować się przede wszystkim potrzebami uczestników (nie zapominajmy, że to właśnie dla nich organizujemy spotkanie).  
  • Kto będzie osobą prowadzącą?

Teraz już możemy przystąpić do przygotowanie szczegółowego planu. Powinien on składać się z następujących elementów:

Powitanie – 15 minut

  • Osoba prowadząca: wita uczestników spotkania, a także ewentualnych zaproszonych gości (np. przedstawicieli władz lokalnych); wita i w kilku zdaniach przedstawia autora, a następnie siebie; wyjaśnia kontekst czy okoliczności spotkania.
  • Autor ma okazję przywitać się samodzielnie z uczestnikami i powiedzieć kilka słów.
  • Osoba prowadząca przedstawia krótko plan spotkania i podstawowe zasady dyskusji (np. „Nie wiemy, ile będą mieli Państwo pytań. W związku z tym, przynajmniej na początku chcielibyśmy zaproponować, aby jedna osoba mogła zadać tylko jedno pytanie. Zachęcamy też do zadawania zwięzłych, konkretnych pytań”). Warto też powiedzieć, czy na spotkaniu będą robione zdjęcia i/lub jakiś jego fragment zostanie nagrany.

 

Rozmowa osoby prowadzącej z autorem – 20 – 30 minut

  • Czas tej rozmowy może być bardzo różny i będzie zależał od specyfiki naszego spotkania. Niemniej jednak na dłuższą rozmowę warto zdecydować się tylko wówczas, gdy jesteśmy do niej naprawdę dobrze przygotowani i mamy pewność, że przysłuchiwanie się takiej konwersacji będzie interesujące i naprowadzi publiczność na szereg pytań.

 

Czas na pytania uczestników spotkania – 30 – 40 minut

  • Jeśli to tylko możliwe i nie widzimy przeciwwskazań (np. takich, że pytań z sali może być niewiele), na dyskusję z udziałem uczestników warto pozostawić jak najwięcej czasu.
  • Otwierając ją, należy jeszcze raz powtórzyć, w jaki sposób będzie ona prowadzona (np. wspomniana już zasada jednego pytania, zadawanie pytania poprzez podniesienie ręki etc.).
  • Jeśli dysponujemy mikrofonem bezprzewodowym, warto poprosić uczestników, by poczekali, aż ktoś im go poda – i wtedy zadali pytanie do mikrofonu, by wszystko było dobrze słyszalne.

 

Zamknięcie spotkania – 5 minut

  • Spotkanie należy zakończyć zgodnie z planem. Chyba, że rzeczywiście mamy do czynienia z wyjątkowo ożywioną dyskusją, i ani autor, ani uczestnicy nie mają ochoty na jej zakończenie. Wtedy można pokusić się o maksymalnie 10-minutowe przedłużenie, przy czym warto robić to w naprawdę wyjątkowych przypadkach.
  • Na zakończenie należy podziękować uczestnikom za udział. Jeśli nie udało się odpowiedzieć na wszystkie pytania – wyjaśnić, że cieszy tak duża ich liczba, ale niestety nasz czas jest ograniczony.
  • Jeśli przewidujemy dodatkową chwilę na podpisywanie przez autora jego książki – należy poinformować, gdzie i w jaki sposób się to odbędzie.
  • Ostatnim akordem będzie oczywiście podziękowanie samemu autorowi. Można też zapowiedzieć, że relacja, wraz ze zdjęciami ze spotkania, już za moment znajdzie się na stronie internetowej biblioteki i w mediach społecznościowych. Ewentualnie można również poinformować, w jakim terminie planujemy kolejne tego typu spotkanie.

ETAP „OPERACYJNY”

Tym samym spotkanie mamy przemyślane i zaplanowane od A do Z. Możemy więc przystąpić do etapu „operacyjnego”, czyli konkretnych przygotowań. Aby o niczym nie zapomnieć, warto przygotować sobie listę zadań – wydrukować ją i systematycznie odhaczać to, co już zostało zrobione.

Jak może wyglądać taka lista?

WISIENKA NA TORCIE – CZYLI DODATKOWE WSKAZÓWKI

Ostatnią część niniejszego materiału zdecydowaliśmy się poświęcić przygotowaniu osoby prowadzącej i radzeniu sobie w trudnych sytuacjach. Tym samym chcemy podkreślić, jak ważne są to zadania, nierzadko mające niezwykle silny wpływ na powodzenie i sukces całego wydarzenia.

Przygotowanie się osoby prowadzącej

Przygotowanie spotkania, opracowanie scenariusza, zadbanie o dopilnowanie kwestii organizacyjnych i technicznych – to jedno. Osobną i niezwykle ważną kwestią pozostaje przygotowanie SIEBIE. Jak to zrobić?

Przede wszystkim należy zadbać o przygotowanie merytoryczne. Prowadząc rozmowę z autorem, trzeba oczywiście znać jego twórczość. Rzecz jasna nie chodzi tu o sytuację, w której zapraszając np. znanego pisarza, mamy znać od A do Z wszystkie jego książki czy publikacje! Należy jednak pytać go o to, co nam znane, do czego możemy się odnieść czy w ciekawy sposób nawiązać. Lepiej więc unikać sytuacji, w których np. to inna osoba przygotowuje dla nas zestaw pytań, bo wówczas możemy wypaść nieautentycznie, jeśli konwersacja zejdzie na nieznane nam tory. 

Z drugiej strony, nie warto też przesadzać ze zbyt skrupulatnym przygotowaniem i trzymaniem się ze wszelką cenę scenariusza. Rozmowa z autorem powinna być jak dobry wywiad w radiu czy telewizji – gdzie dziennikarz ma przygotowany zestaw pytań, ale dyskusja rządzi się także własnymi prawami: jeśli w rozmowie pojawi się ciekawy, nawet poboczny wątek, warto go podchwycić i drążyć dany temat. Nierzadko właśnie takie sytuacje są najbardziej wartościowe i ciekawe!

Dobre przygotowanie merytoryczne ma jeszcze jeden plus – dzięki niemu poczujemy się pewnie w roli osoby prowadzącej spotkanie. Większość ludzi, nawet osoby nawykłe do wystąpień publicznych, w mniejszym lub większym stopniu się nimi stresuje. To reakcja związana z tzw. ekspozycją społeczną – a więc sytuacją, kiedy zabieramy głos, inni nas słuchają, patrzą na nas, a także (świadomie lub nieświadomie) nas oceniają.

Jak zwykle czujemy się, gdy występujemy publicznie? Często bije nam mocniej serce, mamy lekko przyspieszony oddech, jesteśmy spięci, mogą nam też drżeć lub pocić się ręce. Rodzaj i intensywność tych reakcji bywają oczywiście różne – wszystkie są jednak zupełnie naturalne i generowane przez nasz mózg. A konkretnie, przez układ sympatyczny (będący elementem autonomicznego układu nerwowego), który reguluje wewnętrzne procesy i zachowania w sytuacjach stresowych. To właśnie on odpowiada za wydzielanie adrenaliny, potu czy rozszerzanie się źrenic. Działanie układu sympatycznego można podsumować jednym słowem – to pełna mobilizacja organizmu. Jak można się domyślić, w sytuacji naszego wystąpienia publicznego, mobilizacja w pewnym zakresie niezwykle pożądana, jednak w nadmiarze – utrudniająca nam funkcjonowanie. Co możemy więc zrobić, by układ sympatyczny nieco „ostudzić”, a mówiąc potocznie – by ograniczyć naszą tremę? Oto kilka bardzo prostych sposobów.

  • Przed samym rozpoczęciem spotkania weźmy trzy głębokie oddechy – to powinno nieco uspokoić nasz organizm.
  • Pomyślmy o naszych stopach i nogach. Postarajmy się je „poczuć”. Jeśli trzeba napnijmy mięśnie ud – dzięki tym prostym zabiegom uzmysłowimy sobie, że twardo stąpamy po ziemi i poczujemy się pewniej.
  • Jeśli podczas wystąpień publicznych nie do końca wiemy, co zrobić z naszymi dłońmi albo zdarza się, że wykonujemy jakieś nerwowe ruchy – poćwiczmy przed spotkaniem (najlepiej stojąc przed lustrem) naszą gestykulację. W żadnym razie nie zaplatajmy rąk na piersiach albo nie starajmy się ich ukryć za plecami.  
  • Trzymajmy się prosto. Nie chowajmy głowy w ramionach, ściągnijmy lekko łopatki, nieco napnijmy mięśnie brzucha. Przyjęcie takiej postawy sprawi, że poczujemy się bardziej pewni siebie.
  • Jeśli wyzwaniem jest dla nas kontakt wzrokowy z publicznością (a spodziewamy się kilkudziesięciu uczestników – nawiązanie kontaktu wzrokowego z każdym będzie po prostu niemożliwe), wówczas wybierzmy kilka osób w różnych punktach sali i starajmy się mówić właśnie do nich. Ewentualnie „zawieśmy” nasz wzrok zaraz nad głowami uczestników. W oby wypadkach pozostanie wrażenie, że zwracamy się bezpośrednio do ludzi (uwaga, raz jeszcze podkreślamy, że takie rozwiązania sprawdzą się wyłącznie w dużych grupach, liczących co najmniej kilkadziesiąt osób).
  • Zadbajmy o nasz wygląd. Ubierzmy się w to, w czym czujemy się dobrze i jednocześnie swobodnie. Warto na przykład zrezygnować ze zbyt wysokich obcasów czy dopasowanych marynarek, które mogłyby krępować nasze ruchy.
  • Jeśli jesteśmy pewni, że inni ludzie dostrzegą naszą tremę (i rzecz jasna, w rezultacie jesteśmy stremowani jeszcze bardziejJ) – przypomnijmy sobie sytuację odwrotną, gdy to my byliśmy świadkami czyjegoś wystąpienia publicznego. Czy rzeczywiście widać było zdenerwowanie takiej osoby? Tak sobie? Wcale? No właśnie – o ile nie mieliśmy do czynienia z zawodowym konferansjerem, aktorem czy prezenterem telewizyjnym, możemy z bardzo dużym prawdopodobieństwem zakładać, że osoba ta stresowała się w stopniu bardzo zbliżonym do naszego. Nawet jeśli było to dla nas niemal niewidoczne. Zwykle bowiem trema związana z wystąpieniem publicznym pozostaje odczuwalna i dostrzegalna… głównie dla nas samych. A jeśli już inni ludzie zauważają objawy naszej niepewności, nie mają nam tego za złe, a wręcz odwrotnie – są do nas bardziej życzliwie nastawieni!

TRUDNE SYTUACJE – JAK SOBIE Z NIMI RADZIĆ

Szykując spotkanie autorskie musimy być przygotowani na dwa rodzaje trudnych sytuacji:

  • związane z kwestiami organizacyjnymi, logistycznymi etc.,
  • związane z działaniami, reakcjami czy emocjami uczestników naszego spotkania.

Pierwszy przypadek jest o wiele prostszy. Obowiązuje tu reguła – im lepsze przygotowanie (mamy szczegółowy scenariusz, sprawdziliśmy sprzęt, podzieliliśmy się zadaniami z naszymi współpracownikami etc.), tym mniejsze prawdopodobieństwo jakichś przykrych niespodzianek czy kłopotów. Na wszelki wypadek przyjrzyjmy się jednak kilku przykładom – takim, które w nieco mniejszym stopniu zależą od nas (choć nadal mamy na nie wpływ!).

Sytuacja nr 1: Autor spóźnia się.

Co zrobić, by temu zapobiec?

  • Warto omówić z autorem szczegółowy program spotkania i upewnić się, czy pamięta godzinę jego rozpoczęcia.
  • Należy zapytać go o sposób dojazdu – by mieć pewność, że nie zamierza np. jechać pociągiem, który zgodnie z rozkładem pojawia się na stacji 15 minut przed planowaną godziną rozpoczęcia spotkania. Jeśli tak miałoby być – warto przedyskutować alternatywny dojazd, a może nawet przesunąć spotkanie na nieco późniejszą porę.
  • Warto być z autorem w bieżącym kontakcie, np. telefonicznym. Upewnić się, czy już do nas jedzie i będzie na czas.

Co zrobić, jeśli taka sytuacja jednak się zdarzy?

  • Warto wcielić w życie (przygotowany zawczasu!) plan B. Np. przeprowadzić dodatkową dyskusję z uczestnikami, pokazać im slajdy, zdjęcia etc.
  • W sposób jasny i uczciwy poinformować uczestników o zaistniałej sytuacji – przeprosić za spóźnienie autora i powiedzieć, o której spotkanie się rozpocznie (nie ma nic gorszego, niż utrzymywanie ludzi w niepewności czy udawanie, że nic się nie wydarzyło).

Sytuacja nr 2: Klęska urodzaju – na spotkanie przychodzi mnóstwo ludzi, którzy tłoczą się i nie mają gdzie usiąść.

Mimo, że tak wysoka frekwencja powinna cieszyć, to jednak brak miejsc może oznaczać frustrację uczestników (jest zbyt ciasno, duszno, trzeba zrezygnować z udziału w spotkaniu).

Co zrobić, by temu zapobiec?

  • Zwykle bardzo duże zainteresowanie da się przewidzieć. Jeśli zapraszamy do naszej biblioteki prawdziwą „gwiazdę”, która przyciągnie tłumy, warto rozważyć wprowadzenie limitu miejsc i zapisów na spotkanie.

Co zrobić, jeśli taka sytuacja jednak się zdarzy?

  • Warto przygotować zapas składanych krzeseł czy dodatkowe pufy.
  • Dobrze poprosić wolontariuszy lub naszych współpracowników o kierowanie ruchem.
  • Gdy widzimy, że żadną miarą wszyscy się nie pomieszczą – należy powiedzieć, że jesteśmy ogromnie i pozytywnie zaskoczeni tak wysoką frekwencją, że to jedno z pierwszych spotkań, które przyciągnęło tak liczne grono uczestników, że jednak sala ma ograniczą pojemność, więc w spotkaniu będą mogły wziąć udział te osoby, które przyszły jako pierwsze i siedzą już na miejscach. Ludzi, którzy tym samym nie będą mogli w nim uczestniczyć, należy przeprosić, ewentualnie zaproponować przysłuchiwanie się z sali obok.

Sytuacja nr 3: Zbyt niska frekwencja. Sala świeci pustkami.

Tu mamy do czynienia z odwrotnością opisanej wyżej sytuacji.

Co zrobić, by temu zapobiec?

  • Można postawić na intensywną promocję, by mieć pewność, że informacja o spotkaniu dotrze do jak największej liczby ludzi.
  • Warto zachęcić do udziału grupy osób, które stale współpracują z biblioteką – np. członków Uniwersytetu Trzeciego Wieku lub DKK. Przy czym koniecznie trzeba zwrócić uwagę, czy dane osoby to rzeczywiście nasza grupa docelowa, a więc ludzie dla których przygotowujemy spotkanie, i dla których tym samym może być ono interesujące.

Co zrobić, jeśli taka sytuacja jednak się zdarzy?

  • Przede wszystkim – nie lamentować! Nawet jeśli przyszło mniej osób, niż się spodziewaliśmy, warto podziękować przybyłym na spotkanie, pokazać, że cieszymy się z ich obecności i w żaden sposób nie okazywać rozczarowania.
  • Można też uwypuklić plusy takiej sytuacji – w końcu dzięki temu więcej osób będzie miało okazję zadać pytania autorowi, a może nawet bezpośrednio z nim porozmawiać w trakcie podpisywania książki.

Przyjrzyjmy się teraz drugiemu przypadkowi, a wiec trudnym sytuacjom związanym z zachowaniem, reakcjami i emocjami ludzi uczestniczących w spotkaniu autorskim. Jak już pisaliśmy, na to mamy o wiele mniejszy, wręcz znikomy wpływ. Co nie znaczy, że nie dysponujemy całym szeregiem sposobów czy technik, za pomocą których łatwiej sobie w tego typu trudnych sytuacjach poradzić. Weźmy więc ponownie na warsztat kilka przykładów.

Sytuacja nr 1: Po naszej wstępnej dyskusji z autorem i zachęcie do zadawania pytań, na sali zapada głucha cisza…

Co zrobić, by temu zapobiec?

  • Możliwości działania nie ma dużo – ale jednak są! Jeśli nie spodziewamy się gradu pytań, warto poprosić kilka zaprzyjaźnionych osób, które zamierzają wziąć udział w spotkaniu, o ich zadanie. Dzięki takiemu zabiegowi inni ludzie mogą poczuć się ośmieleni i po chwili zadać także swoje, kolejne pytania.
  • Ewentualnie o zadanie takich kilku „rozgrzewkowych” pytań warto poprosić naszych współpracowników lub po prostu przygotować je oraz zadać samodzielnie.

Co zrobić, jeśli taka sytuacja jednak się zdarzy?

  • Kluczowa kwestia – nie panikować i przeczekać początkowy moment ciszy. Oczywiście nie chodzi o to, by przedłużać go w nieskończoność – wystarczy, jeśli zrobimy dłuższą pauzę, rozejrzymy się spokojnie po sali, uśmiechniemy. Ludzie zwykle potrzebują chwili, by ułożyć swoje pytanie, i by zebrać się w sobie i je wypowiedzieć. Właśnie w tym momencie do akcji mogą wkroczyć nasi zaprzyjaźnieni użytkownicy czy współpracownicy i wolontariusze ze swoimi pytaniami. Potem powinno już pójść gładko!

Sytuacja nr 2: Pytań jest mnóstwo – wszyscy chcą mówić jednocześnie.

Co zrobić, by temu zapobiec?

  • Fakt, że wiele osób chce zadawać pytania, może tylko cieszyć, trudno więc mówić tu o zapobieganiu. Raczej warto zastanowić się, jak  zareagować. I mieć świadomość, że jako osoba prowadząca dyskusję, powinniśmy w  takim momencie zastosować technikę facylitacyjną polegającą na udzielaniu głosu.

Co zrobić, jeśli taka sytuacja jednak się zdarzy?

  • Jeśli więc mamy do czynienia z ożywioną dyskusją, postarajmy się ją uporządkować. Poprośmy wszystkie osoby, które chcą zadać pytania, o podniesienie ręki i wyznaczmy kolejność wypowiadania się. Taki ruch z naszej strony sprawi, że uczestnicy nie będą obawiać się, że ich pytanie nie zostanie zadane.
  • Jeśli w toku dyskusji będą pojawiały się kolejne pytania i stanie się jasne, że na wszystkie nie uda się odpowiedzieć, wówczas uczciwie trzeba zakomunikować, ile pozostało nam czasu do końca i ile jeszcze możemy ich zadać.

Sytuacja nr 3: Jedna osoba dominuje – zadaje wiele pytań lub dzieli się swoimi przemyśleniami, kilkakrotnie zabiera głos.

Taki nadaktywny uczestnik szybko może stać się frustrujący – nie tylko dla nas, ale dla całej publiczności. Nic dziwnego – uniemożliwia innym zadania pytania, swoimi wypowiedziami zabiera czas, który mógłby zostać przeznaczony na odpowiedzi autora, często jego komentarze niewiele wnoszą do samej dyskusji lub – co gorsza – są nie na temat.

Co zrobić, by temu zapobiec?

  • Jeżeli wiemy, że na spotkaniu zjawi się ktoś taki, warto zaproponować uczestnikom zasadę, że – przynajmniej na początku dyskusji – jedna osoba może zadać tylko jedno pytanie.
  • Można również poprosić, by z uwagi na ograniczony czas, zadawać pytania możliwie zwięźle.

Co zrobić, jeśli taka sytuacja jednak się zdarzy?

  • Zaproponowanie uczestnikom określonych zasad prowadzenia dyskusji sprawia, że w każdej chwili możemy się do nich odwołać. A w praktyce – możemy poprosić daną osobę o skrócenie swojej wypowiedzi, albo z czystym sumieniem (i ze zrozumieniem ze strony publiczności) – wręcz uniemożliwić zadanie kolejnego pytania. 

I ostatnia wskazówka. Niezależnie od tego, ile trudnych sytuacji nam się zdarzy, i jak sobie z nimi poradzimy – istnieje jeszcze jeden uniwersalny sposób na to, by uczestnicy spotkania, jak i sam autor, wyszli z niego naprawdę zadowoleni. To nasz entuzjazm i przekonanie, że robimy coś naprawdę ciekawego i wyjątkowego. Coś, czym z całego serca lubimy się zajmować! Wówczas  możemy mieć pewność, że taka pozytywna energia udzieli się również innym ludziom.

Powodzenia!

Małgorzata Dąbrowska

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Jak znaleźć wspólny język w bibliotece?

dwie osoby w bibliotece, uśmiechające się do siebie

Bardzo potrzebne jest dziś szukanie sposobu na porozumienie, znajdowanie tego, co nas łączy, rozwijanie umiejętności prowadzenia rozmowy: słuchania i argumentowania, uważności na racje i potrzeby innych, akceptacji tego, że – pomimo odmienności – możemy razem rozwiązywać problemy i działać dla wspólnego dobra. Coraz częściej – i to na całym świecie – dostrzega się, że ogromną rolę mogą tu pełnić biblioteki.

Bardzo potrzebne jest dziś szukanie sposobu na porozumienie, znajdywanie tego, co nas łączy, rozwijanie umiejętności prowadzenia rozmowy: słuchania i argumentowania, uważności na racje i potrzeby innych, akceptacji tego, że – pomimo odmienności – możemy razem rozwiązywać problemy i działać dla wspólnego dobra. Coraz częściej – i to na całym świecie – dostrzega się, że ogromną rolę mogą tu pełnić biblioteki. 

Instytucja ta, jak mało która, nadąża za współczesnością, starając się w porę dostrzegać istotne w swoim środowisku wyzwania i oferować to, na co jest społeczne zapotrzebowanie. W tekście podajemy przykłady działań, jakie realizują biblioteki po to, by pomóc mieszkańcom „znaleźć wspólny język”. Analizujemy zasoby, jakimi dysponują biblioteki, a także wyzwania, przed którymi stają. Podpowiadamy, jak przyciągnąć do biblioteki osoby, które z oferty bibliotek dotąd nie korzystały.  Wreszcie – sugerujemy, co biblioteka może zrobić w czasie Nocy Bibliotek, by jeszcze lepiej i skuteczniej zaprezentować się mieszkańcom jako instytucja, która jednoczy, działając ponad podziałami.

Służąc wszystkim mieszkańcom, dysponując przestrzenią i zasobami, z których korzystać może każdy, realizując ważną społeczną misję, wspierają demokratyczne społeczeństwo i wszystkich jego obywateli. Ich rola – o czym opowiedziano i napisano już wiele – wykracza poza statutowe „gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zbiorów” czy „prowadzenie działalności informacyjnej”. Katalog działań bibliotek jest obszerny i – co najważniejsze – skrojony na miarę lokalnych potrzeb.

Ostatnie kilkanaście lat to czas niemalże rewolucyjnych zmian w bibliotekach. Czas nieustających wyzwań, definiowania na nowo roli i funkcji biblioteki, formułowania nowych paradygmatów dotyczących tego, czym właściwie jest ta instytucja i jakie ma pełnić zadania. Pojawiały się opinie, że – w świecie wszechobecnych technologii i powszechnej cyfryzacji – jej dni są policzone. I przeciwnie: słychać głosy dobitnie i przekonująco świadczące o tym, że właśnie dziś potrzebujemy bibliotek najbardziej.

To także czas wyzwań dla świata, które odczuwamy również w naszym kraju. Głębokie społeczne podziały, kryzys migracyjny, zmiany klimatyczne, nierówności, manipulacje i celowo rozpowszechniane fałszywe wiadomości, tzw. „fake newsy”, to zjawiska mające negatywny wpływ na funkcjonowanie demokratycznego społeczeństwa. Zanika umiejętność prowadzenia dialogu, „dobrej” rozmowy, dogadywania się – pomimo występowania różnic światopoglądowych, posiadania odmiennych przekonań czy wywodzenia się z różnych środowisk. Mówi się o głębokiej polaryzacji społecznej, erozji społeczeństwa obywatelskiego czy wręcz o kryzysie demokracji, ale te zjawiska mają wpływ na życie każdego z nas.

Bardzo potrzebne jest dziś szukanie sposobu na porozumienie, znajdywanie tego, co nas łączy, rozwijanie umiejętności prowadzenia rozmowy: słuchania i argumentowania, uważności na racje i potrzeby innych, akceptacji tego, że – pomimo odmienności – możemy razem rozwiązywać problemy i działać dla wspólnego dobra. Coraz częściej – i to na całym świecie – dostrzega się, że ogromną rolę mogą tu pełnić biblioteki. Służąc wszystkim mieszkańcom, dysponując przestrzenią i zasobami, z których korzystać może każdy, realizując ważną społeczną misję, wspierają demokratyczne społeczeństwo i wszystkich jego obywateli. Ich rola – o czym opowiedziano i napisano już wiele – wykracza poza statutowe „gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zbiorów” czy „prowadzenie działalności informacyjnej”. Katalog działań bibliotek jest obszerny i – co najważniejsze – skrojony na miarę lokalnych potrzeb.

Instytucja ta, jak mało która, nadąża za współczesnością, starając się w porę dostrzegać istotne w swoim środowisku wyzwania i oferować to, na co jest społeczne zapotrzebowanie. W tym tekście podajemy przykłady działań, jakie realizują biblioteki po to, by pomóc mieszkańcom „znaleźć wspólny język”. Analizujemy zasoby, jakimi dysponują biblioteki, a także wyzwania, przed którymi stają. Podpowiadamy, jak przyciągnąć do biblioteki osoby, które z oferty bibliotek dotąd nie korzystały. Wreszcie – sugerujemy, co biblioteka może zrobić w czasie Nocy Bibliotek, by jeszcze lepiej i skuteczniej zaprezentować się mieszkańcom jako instytucja, która jednoczy, działając ponad podziałami.

Co mamy, czyli o zasobach biblioteki

Myśląc o swojej bibliotece, opowiadając o niej, przygotowując materiał promocyjny czy przekaz medialny o jej działaniach, pamiętaj o zasobach, jakimi dysponujesz i jakie mogą Ci pomóc wykreować spójną, przekonującą opowieść. Tu koncentrujemy się na tych elementach opowieści, które służą budowaniu jedności, zmniejszaniu społecznych podziałów, szukaniu wspólnego języka. Jednak staraj się mieć zawsze na podorędziu listę korzyści, jakie może przynieść różnym osobom korzystanie z Twojej biblioteki. Ułatwi to rozmowę lub – w razie potrzeby – przekonywanie o tym, z jakich powodów biblioteki są ludziom potrzebne i dlaczego bywają wręcz niezbędne.

Zbiory

Analogowe i cyfrowe. Książkowe i specjalne. Opracowane i uporządkowane. W magazynie, w sieci i w wolnym dostępie. Różnorodne. To, że zbiory biblioteczne obejmują tak szerokie spektrum obszarów tematycznych i dziedzin, sprawia, że praktycznie każde zagadnienie może stać się tematem do rozmowy w bibliotece. Rozmowy popartej rzetelną wiedzą, wspieranej przez źródła dostępne na miejscu. Ponadto księgozbiór to kopalnia inspiracji – dla chcących się rozwijać, odkrywać czy pielęgnować swoje pasje. Książka może być narzędziem terapii – wspierać osoby chore, potrzebujące czy po prostu samotne. Czytanie to remedium na problemy z koncentracją i inne negatywne skutki wchłaniania ogromnych ilości informacji poprzez smartfony czy wszechobecne media cyfrowe. Problem ten w coraz większym stopniu dotyka każdego z nas, niezależnie od wykształcenia, statusu materialnego, światopoglądu czy miejsca zamieszkania.

Przestrzeń

Dużo już napisano o bibliotece jako „fizycznym” miejscu: miejscu spotkań, „trzecim miejscu” – neutralnej przestrzeni, która nie jest ani domem, ani miejscem pracy i skutecznie oba te środowiska oddziela, choć może oferować elementy jednego i drugiego, jeśli ktoś tego właśnie potrzebuje. O przestrzeni bibliotecznej można opowiadać na wiele sposobów. Jest to miejsce, do którego można przyjść i miło spędzić czas, np. z książką przy kawie. Miejsce, w którym można spotkać się ze znanym autorem, ekspertką czy inną inspirującą osobą. Miejsce do wspólnej pracy, tzw. przestrzeń co-workingowa. Miejsce, którego adres koniecznie trzeba znać. Pamiętacie, co mówił Albert Einstein? „Jedyne, co musisz wiedzieć, to gdzie znajduje się Twoja biblioteka”. Miejsce, gdzie można spotkać się ze znajomymi i wspólnie coś robić: czytać, rozmawiać, pić kawę, uczyć się nowych rzeczy, tworzyć, rozwiązywać lokalne problemy. Zachęcamy też do myślenia o przestrzeni jako o zasobie, który można komuś po prostu udostępnić, np. lokalnej organizacji, która nie ma własnej siedziby, społecznikom, którzy chcą działać, lecz nie mają gdzie się spotykać, „mejkerom” chcącym razem wymyślać, projektować i wdrażać innowacje, lokalnym twórcom, pragnącym zaprezentować szerszej publiczności swoje prace. Jeśli Twoja biblioteka jest nowa, odnowiona, zabytkowa czy pięknie zaprojektowana, opowiadaj o niej jako o miejscu, które warto po prostu odwiedzić.

W sieci znajdziesz mnóstwo zdjęć i artykułów prezentujących budynki biblioteczne w różnych krajach jako popularne atrakcje turystyczne. Faktem jest, że na świecie powstaje coraz więcej nowych, pięknych bibliotek. Są to miejsca tłumnie odwiedzane przez mieszkańców i turystów – co w oczywisty sposób zadaje kłam twierdzeniom, że biblioteki nie są już nikomu potrzebne i ich los jest przesądzony.

Ludzie

Bibliotekarki (częściej) i bibliotekarze. Świetnie przygotowani profesjonaliści, którzy w gąszczu informacji potrafią znaleźć tę właściwą. Nie boją się wyzwań, stale eksplorują, eksperymentują, poszukują nowych dróg rozwoju – dla siebie i swoich bibliotek. Są kreatywni, mają świetne pomysły i z zacięciem je realizują. Znakomicie się ze sobą dogadują, dzielą się, rozwijają, budują partnerstwa, działają w zawodowych sieciach, współpracują.

Trudno byłoby znaleźć jakąkolwiek inną instytucję, która – na przestrzeni lat – tak bardzo się zmieniła, wprowadziła tyle nowych (i nowatorskich!) form pracy czy różnorodnych tematów swoich projektów i działań. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie otwartość bibliotekarzy, ich gotowość do rozwijania się, usprawniania pracy, wprowadzania zmian. Mimo iż nie zawsze są w swoich środowiskach należycie doceniani.

Egalitarność

Nie jest niczym odkrywczym stwierdzenie, że biblioteka publiczna to najbardziej demokratyczna instytucja we współczesnym społeczeństwie: otwarta dla każdego, bezstronna, oferująca swoje zasoby i usługi nieodpłatnie wszystkim zainteresowanym, niezależnie od statusu materialnego, wykształcenia, światopoglądu, pochodzenia czy doświadczenia. Jednak w kontekście wyzwań, którym poświęcamy ten tekst, jest to bardzo ważne. Dostępność (przestrzeni, zasobów, usług) to czynnik zmniejszający społeczne podziały, nierówności czy ograniczenia. Widać to szczególnie w bibliotekach amerykańskich, gdzie osoby uboższe powszechnie korzystają z bibliotek np. po to, by zdobywać kwalifikacje czy szukać pracy, a także w krajach przyjmujących wielu imigrantów, gdzie nowo przybyli uczą się w bibliotekach języka, korzystają z e-usług rządowych lub dowiadują się, jakie mają prawa.

Wiele polskich bibliotek swoje działania edukacyjne i kulturalne kieruje do seniorów – grupy, która ma niewielkie (poza biblioteką) możliwości czy sposoby nieodpłatnego zdobywania wiedzy lub rozwijania umiejętności. W różnych krajach pomoc i wsparcie znajdują w bibliotekach osoby społecznie wykluczone, np. bezdomni. Prawo dostępu do informacji, wiedzy, dziedzictwa kulturowego (narodowego czy lokalnego) ma każdy, każdy powinien też mieć możliwość takie dziedzictwo współtworzyć. 

Edukacja

Choć w polskiej rzeczywistości prawnej biblioteka publiczna to instytucja kultury i jej działania przede wszystkim związane są z kulturą, działalność edukacyjna bibliotek – w obszarze edukacji nieformalnej i pozaformalnej – staje się coraz istotniejsza. Tematy działań edukacyjnych bynajmniej nie ograniczają się do dziedzin humanistycznych. Powszechne są już w bibliotekach zajęcia dotyczące nauki programowania czy nauki w ogóle – nie tylko dla dzieci. A tematy wykładów czy spotkań z ekspertami mogą dotyczyć dowolnej dziedziny wiedzy. Coraz częściej dostrzega się konieczność uczenia się przez całe życie, a biblioteka – poprzez swoje zasoby i działania – wspiera w tym procesie wszystkich zainteresowanych.

Użytkownicy

Czytelników, czy też (szerzej) użytkowników bibliotek można brać pod uwagę na różne sposoby. Są osobami, które bibliotekę odwiedzają, by korzystać z jej zasobów czy usług, ale bywają też współtwórcami, pomysłodawcami działań biblioteki oraz darczyńcami.

Goście i współgospodarze

Przyjaciele i „ambasadorzy” wspierający bibliotekę w jej działaniach promocyjnych czy rzeczniczych. Warto wsłuchiwać się w ich potrzeby, brać do serca uwagi, nawiązywać kontakty, szukać sprzymierzeńców.

Partnerzy

Samemu trudniej jest funkcjonować, rozwijać się, rozwiązywać problemy czy stawiać czoła wyzwaniom. Dlatego warto współpracować z różnymi partnerami: lokalnymi instytucjami czy organizacjami, innymi bibliotekami działającymi w ramach tych samych sieci, społecznikami, bibliotecznymi „grupami wsparcia”, wszystkimi zainteresowanymi. Warto też postrzegać partnerów jako zasób biblioteki – razem możemy zrealizować nowe działanie, zająć się nowym tematem (na spotkanie, projekt czy regularne zajęcia), uzupełnić brakujące nam zasoby. Wśród partnerów szukaj sojuszników (gdy potrzebujesz ich np. w swoich działaniach projektowych lub rzeczniczych) czy wolontariuszy (gdy osoby związane z daną instytucją czy organizacją mogą zaangażować się w działania Twojej biblioteki). Traktuj partnersko także innych „aktorów” w Twoim otoczeniu, np. władze lokalne, mieszkańców, grupy nieformalne. Słuchaj pomysłów zgłaszanych przez partnerów. Pokazuj korzyści ze współpracy z biblioteką. Koncentruj się na takich tematach, które dotyczą ważnych problemów, o których się mówi i które są istotne dla jak największej liczby mieszkańców.

Słabości, czyli z czym mierzą się biblioteki

Choć coraz więcej osób dostrzega wartość bibliotek, problemy, z jakimi mierzą się te instytucje, są od lat te same: niedoinwestowanie (a przez to m.in. ograniczone możliwości zakupu nowych, atrakcyjnych dla odbiorców zbiorów), trudne warunki lokalowe, niedocenianie przez samorządy, niskie płace bibliotekarzy, negatywne stereotypy na temat biblioteki jako instytucji czy zawodu bibliotekarza. Konkurencją dla bibliotek, zapewniającą dostęp do informacji, wiedzy, kultury i rozrywki, są dziś nie tylko internet i telewizja, ale wyspecjalizowane usługi, oferujące treści znakomitej jakości, podane w przyjaznej i nowoczesnej formie, jak np. działające globalnie serwisy typu „Netflix”, wypożyczalnie ebooków czy księgarnie internetowe. Sama nazwa „biblioteka” stanowi pewne ograniczenie, bo choć książka jest zwykle w centrum naszych działań, często trzeba przekonywać ludzi, że „biblioteka to nie tylko książki”, co dla wielu osób nie jest oczywiste. Z drugiej strony, czasem „idziemy w książkę” aż za bardzo, traktując wszelkie inne działania biblioteki wyłącznie jako formę promocji książki czy sposób na przyciągnięcie czytelników.

W polskiej rzeczywistości prawnej biblioteki publiczne funkcjonują jako instytucje kultury, co nie tylko z powodów formalnych ogranicza ich działania, ale też pozbawia możliwości, jakie mają instytucje systemu edukacji (np. pozyskiwania środków finansowych czy bardziej korzystnych zapisów prawa autorskiego). A przecież biblioteki publiczne prowadzą działalność edukacyjną już na skalę masową! Co więcej – w jej kształtowaniu mają większą wolność i elastyczność niż szkoły, dzięki czemu mogą oferować ludziom zajęcia, kursy czy spotkania poświęcone ważnym tematom, na które właśnie teraz jest zapotrzebowanie. W krajach, w których podkreśla się rolę biblioteki jako miejsca edukacji i spotkań, jak np. w USA, biblioteki są (dosłownie!) tłumnie odwiedzane przez mieszkańców i nieustannie tętnią życiem.

Czasem występuje obawa o zachowanie bezstronności politycznej biblioteki w sytuacji, gdy jako instytucja jest zależna – organizacyjnie i finansowo – od władz gminy, na terenie której funkcjonuje. Wydaje się, że bezstronność – zwłaszcza w spolaryzowanych społeczeństwach – jest ogromną wartością i byłoby dużą stratą dla społeczności, gdyby biblioteki stały się narzędziem w rękach władzy reprezentującej jedną opcję polityczną, tak jak dzieje się w krajach niedemokratycznych. Z drugiej strony współpraca z władzami lokalnymi dla wspólnego dobra (np. przy realizacji zadań, z których korzyści odniesie cała gmina i jej mieszkańcy) jest dla biblioteki bardzo pożądana.

Dlaczego ludzie nie korzystają z bibliotek?

Pomimo zalet bibliotek jako miejsc oraz korzyści, jakie przynoszą ich działania, liczba czytelników bibliotek w Polsce systematycznie spada. Zgodnie z informacją Głównego Urzędu Statystycznego „Biblioteki publiczne w 2018 r.” (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/kultura-turystyka-sport/kultura/biblioteki-publiczne-w-2018-roku,14,3.html) w 2018 roku zarejestrowano w polskich bibliotekach publicznych 5 953,1 tys. czytelników (o 1,1% mniej w porównaniu z 2017 r.). Oznacza to, że ok. 16% mieszkańców naszego kraju było w 2018 zarejestrowanymi czytelnikami bibliotek publicznych, tzn. odwiedzało bibliotekę po to, by pożyczyć książkę. Nie oznacza to odwiedzin bibliotek w ogóle (tych w 2018 roku było 70,9 mln), gdyż rejestracja w bibliotece nie jest równoznaczna z faktycznym korzystaniem z jej oferty. Niemniej jednak, według statystyk z roku na rok ludzi w bibliotekach ubywa. Dlaczego tak się dzieje? I co można by zrobić, by więcej osób z bibliotek korzystało?

Niewiele jest badań „nie-użytkowników”, więc trudno rzetelnie i w oparciu o naukowo opracowane dane odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ludzie nie korzystają z bibliotek. W ramach projektu DIDEL (Daily Innovators and Daily Educators in the Libraries https://www.biblioteki.org/artykuly/Projekt_DIDEL_pakiet_edukacyjny_dla_bibliotek.html) Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego przeprowadziła badanie ankietowe wśród 1000 osób niekorzystających z bibliotek. Osobom tym zadano pytania o to, jak postrzegają biblioteki (publiczne), dlaczego z nich nie korzystają i jaką ofertą edukacyjną w bibliotece mogliby być zainteresowani. Tematyka projektu dotyczyła edukacji osób dorosłych realizowanej w bibliotekach publicznych, tak więc pytania zadawane były w kontekście celów projektu. Odpowiedzi sugerują jednak, że „nie- użytkownicy” są potencjalnie zainteresowani ofertą bibliotek, ale dotychczas z niej nie korzystali, bo nie wiedzieli, co właściwie oferują biblioteki, nie umieli też łatwo znaleźć informacji o tej ofercie.

Z odpowiedzi wynika, że osoby niekorzystające mają pewną wiedzę o tym, jak działa biblioteka (jest „za darmo”, prowadzi działania dla rodzin i dla seniorów), ale ich wiedza jest – w odniesieniu do większości bibliotek – niedokładna lub nieaktualna („nie ma tam oferty dla osób młodych”, „sprzęt komputerowy jest przestarzały”, „żeby wziąć udział w zajęciach czy spotkaniu, trzeba się do biblioteki zapisać”, „bibliotekarze znają się tylko na książkach”). Informacje o badaniu można znaleźć w publikacji „Learning experiments in the libraries”, dostępnej do pobrania (w języku angielskim) na tej stronie: https://www.biblioteki.org/english-resources/The_DIDEL_report_Learning_Experiments_in_the_Libraries.html. Można więc stwierdzić, że wśród przyczyn, dla których przynajmniej część osób z polskich bibliotek nie korzysta, choć oferta biblioteczna mogłaby odpowiadać ich potrzebom i poprawić jakość ich życia, jest niedostateczna wiedza o tym, co biblioteki oferują, a także stereotypowe postrzeganie biblioteki i bibliotekarzy.

Jak biblioteki pokonują wyzwania?

Ostatnie lata to prawdziwy wysyp pomysłów na to, co i jak można robić w bibliotece, jak o niej opowiadać, jak prezentować jej działania i zmieniać o niej wyobrażenia. W swoich działaniach komunikacyjnych i promocyjnych niektóre biblioteki nie ustępują pola komercyjnym firmom dysponującym znacznie większym budżetem i zasobami. Szerokim echem odbiła się słynna sesja fotograficzna Miejskiej Biblioteki Publicznej w Morągu, z profesjonalnie wykonanymi zdjęciami prezentującymi – w niezwykle atrakcyjny sposób – bibliotekarki, bibliotekarzy i biblioteczną przestrzeń.

Biblioteki są obecne w mediach społecznościowych, a bibliotekarze śledzą wszelkie nowinki technologicznie, by je kreatywnie wykorzystać. Pojawiają się w przestrzeni publicznej – na plażach, na rowerach, na happeningach – i tworzą na nowo opowieści o swoich bibliotekach.

Jak można wykorzystać dostępne narzędzia, zasoby biblioteki i możliwości otoczenia po to, by dotrzeć do jak największej liczby osób i sprawić, by zaczęły ze sobą rozmawiać w bibliotece?

Świadomie planuj i realizuj działania promocyjne i komunikacyjne

To ważne, by mówić językiem i używać narzędzi, z jakich korzystają ludzie, do których się zwracasz. Np. do młodych dotrzesz przez YouTube’a i Instagrama, ale już nie przez Facebooka. Seniorzy mogą nie znaleźć informacji, które opublikujesz na stronie internetowej biblioteki. Młodzi nie zajrzą na Twoją stronę, jeśli jest przestarzała, nie „na czasie” albo nie otwiera się na smartfonie… I tak dalej…

Organizując zajęcia edukacyjne czy spotkania z ekspertami staraj się uwzględniać tematy, które łączą, o których się mówi, które są ważne dla wszystkich. Takimi tematami mogą być na przykład: zdrowie i profilaktyka zdrowotna, nauka, sport, środowisko, problemy osób starszych czy samotnych.  

Twórz pozytywne przekazy o tym, co dzieje się lub co dobrego wydarzyło się w gminie, szukaj „dobrych wiadomości”, pokazuj działania społeczników, promuj dobro. Jeśli z Twojej gminy pochodzą osoby, z których mieszkańcy mogą być dumni, rozpowszechniaj ich historie. Zwłaszcza jeśli obszary ich działalności należą do tych jednoczących (np. nauka, sport, zdrowie), a ich dokonania nie są doceniane.

Szukaj sojuszników, prowadź działania rzecznicze

Od tego, jak będziesz opowiadać o swojej bibliotece, może zależeć uzyskanie poparcia dla Twojego pomysłu na projekt czy działania, czy nawet zwiększenie budżetu biblioteki albo pozyskanie dla niej lepszego lokalu. Rozwijaj umiejętności opowiadania, operowania danymi, tworzenia atrakcyjnych, profesjonalnych prezentacji, komunikowania się z osobami z innych środowisk. Umiejętność opowiadania o sukcesach ułatwia osiąganie kolejnych sukcesów 🙂

Szukaj nowych partnerów, wolontariuszy, kogokolwiek, kto może być zainteresowany współpracą przy realizacji nowych bibliotecznych usług. Katalog tematów jest obszerny – zawsze znajdzie się ktoś, kogo czymś zainteresujesz, a kto szuka możliwości zaangażowania się, zrobienia czegoś dla innych, czy realizowania własnych pasji. Staraj się dotrzeć do osób nieoczywistych, takich z którymi Twoja biblioteka jeszcze nie współpracowała.

Słuchaj ludzi – zarówno użytkowników biblioteki, jak i partnerów, władz lokalnych itp.

O czym się mówi w gminie? Jakie są aktualne problemy? Czy jest coś, np. w przestrzeni publicznej, czego ludziom brakuje lub co ich „uwiera”? Może razem znajdziemy rozwiązanie? Może spotkamy się – w gronie ludzi, którzy mogą coś wspólnie zdziałać – by porozmawiać o tym w bibliotece?

Szukaj związku „gorących tematów”, obecnych w debacie publicznej, z sytuacją w Twoim mieście czy miejscowości. Czy jest to dla nas ważne? Czy coś tracimy jako społeczność? Co moglibyśmy zyskać? Może nie segregujemy śmieci, bo nie wiemy, jak to dobrze zorganizować? Albo infrastruktura w gminie jest niewystarczająca? Może za dużo śmieci to problem wynikający z niewiedzy i warto się nim zająć przygotowując zajęcia, spotkanie Dyskusyjnego Klubu Książki, lekcję biblioteczną czy wystawę? Może są w otoczeniu osoby, których sytuacja życiowa się pogorszyła (np. samotne, dotknięte depresją), a nie ma obecnie programów, które mogłyby im pomóc? Może sam fakt zorganizowania na ten temat spotkania w bibliotece – w gronie partnerów – stanie się pierwszym krokiem w kierunku zmiany?

Co można zrobić przy okazji Nocy Bibliotek?

Zawczasu zaplanuj i dobrze przygotuj działania promocyjne. Niech jak najwięcej osób dowie się, co robi Twoja biblioteka i co będzie się w niej działo w czasie Nocy Bibliotek! 

Poeksperymentuj z takimi formami komunikacji, z których dotychczas Twoja biblioteka nie korzystała, np. załóż konto na Instagramie i sprawdź o co chodzi z Instagram Stories https://jbanaszewska.com/instastory-o-co-w-nim-chodzi/. Przygotuj filmik promocyjny i ulotki o działaniach Twojej biblioteki, skierowanych do różnych grup odbiorców – narzędzia do ich stworzenia, wraz z gotowymi szablonami i podpowiedziami znajdziesz w serwisie Canva https://www.canva.com. Ulotki i plakaty pokazuj w różnych miejscach, w których bywają osoby nieznające Twojej biblioteki (apteka? przychodnia? zaprzyjaźniona kafejka?) – istnieje szansa, że dotrzesz do kogoś, kto odkryje coś dla siebie interesującego.

Potraktuj Noc Bibliotek jako imprezę typu „drzwi otwarte” – zaproś każdego i pokaż bibliotekę, zaprezentuj opowieść o niej: co robi, dla kogo, co z tego wynika, dlaczego to jest ważne i fajne. Akcentuj korzyści, jakie mogą odnieść użytkownicy biorąc udział w zajęciach czy spotkaniach.

Noc Bibliotek to dobra okazja, by przeprowadzić dobrą rozmowę o tym, co nas łączy, co jest dla nas ważne. Zorganizuj spotkanie, happening lub akcję poświęconą tematowi ważnemu dla społeczności. Zrób „zbiórkę” pomysłów na nowe działania biblioteki. Zainspiruj się działaniem „Generator Pomysłów” http://www.biblioteka.wieliczka.eu/pl/15313/139149/Generator_Pomyslow_dla_mieszkancow_Wieliczki.html?soid=4774&v=3&videoid=4774, przeprowadzonym przez Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Wieliczce w ramach projektu Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego „Strefy Innowacji”. Może to być zwykła „skrzynka na pomysły”, dzięki którym dowiesz się więcej o potrzebach mieszkańców i tego, co chcieliby uzyskać dla siebie w gminie i w bibliotece.

Inne projekty i inicjatywy, które mogą Was zainspirować

Rozmowy przy wspólnym stole

Projekt zrealizowany przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego ze wsparciem Funduszu Obywatelskiego. Jego celem było wypracowanie i sprawdzenie modelu spotkania lokalnego w bibliotece: dyskusji osób z różnych środowisk i o różnych poglądach z danej miejscowości, które na co dzień rzadko mają okazję do rozmowy, chociaż łączy je troska o dobro wspólne. Biblioteki uczestniczące w projekcie organizowały spotkania dla mieszkańców, w czasie których tematami rozmów były takie zagadnienia jak np. ochrona środowiska, wspólne świętowanie ważnych rocznic w mieście, czym jest tolerancja czy co to znaczy być patriotą. Została opracowana publikacja, do pobrania tutaj: https://biblioteki.org/poradniki/Rozmowy_przy_wspolnym_stole_podrecznik_prowadzenia_spotkan_w_bibliotekach0.html. W podręczniku znajdziecie praktyczne informacje na temat tego, jak przygotować i poprowadzić spotkanie w bibliotece, na co zwrócić uwagę, jak kierować rozmową czy jak reagować w przypadku trudności.

Rozwijamy skrzydła Polski lokalnej – debaty lokalne w bibliotekach

Prawie 150 debat lokalnych odbyło się w bibliotekach w 80 miejscowościach w całej Polsce w latach 2015-2017 w ramach projektu „Kongres Obywatelski”, realizowanego przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. Organizację debat w bibliotekach wspierała Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, która przygotowywała między innymi scenariusze spotkań warsztatowych poświęconych różnym tematom. Rozmawiano przede wszystkim o rozwoju lokalnym. Zastanawiano się, co motywuje mieszkańców do zaangażowania się w sprawy społeczności lokalnej i jak można ułatwić takie zaangażowanie. Jakie kompetencje powinni posiadać mieszkańcy, aby bardziej angażować się w sprawy lokalne? Co nas łączy jako wspólnotę? Co możemy zrobić, by wzmacniać to, co łączy? Raport z debat znajduje się na tej stronie: https://www.kongresobywatelski.pl/wp-content/uploads/2017/10/raport_debaty_2017_final_www.pdf

Kliknij. Sprawdź. Zrozum. Jak świadomie korzystać z informacji

Nieprawdziwe wiadomości, tzw. „fake newsy” stają się poważnym problemem, wręcz plagą internetu. Z ich powodu ludzie coraz mniej ufają mediom, informacjom, instytucjom i sobie nawzajem. Zdarza się, że podejmują decyzje pod wpływem informacji nieprawdziwej, spreparowanej, służącej niejasnym, być może nieuczciwym celom. Konsekwencje tego zjawiska ponosimy wszyscy, niezależnie od tego, jakie mamy poglądy. Lokalne instytucje i organizacje (w tym biblioteki) mogą pomóc mieszkańcom swoich miejscowości bardziej świadomie korzystać z mediów, a także oceniać rzetelność i prawdziwość rozpowszechnianych informacji. Na stronie poświęconej projektowi znajdziesz wiele przydatnych materiałów, w tym poradnik „Kliknij. Sprawdź. Zrozum. Jak świadomie korzystać z informacji”: https://biblioteki.org/poradniki/Poradnik_Kliknij_Sprawdz_Zrozum_Jak_swiadomie_korzystac_z_informacji.html, scenariusze zajęć dla młodzieży i osób dorosłych: https://biblioteki.org/scenariusze/Kliknij_Sprawdz_Zrozum_scenariusze_warsztatow_na_temat_i_swiadomego_korzystania_z_informacji.html, nagrania webinariów czy spis narzędzi
pomagających weryfikować prawdziwość informacji.

Docenić bibliotekę. Jak skutecznie prowadzić rzecznictwo

Rzecznictwo to występowanie w czyimś imieniu (np. jakiejś grupy ludzi, organizacji, instytucji) po to, by osiągnąć określony cel, np. otrzymać wsparcie niezbędne do realizacji określonego pomysłu czy pozyskać
fundusze. W ramach Programu Rozwoju Bibliotek Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego przygotowała dla bibliotekarek i bibliotekarzy podręcznik „Docenić bibliotekę. Jak skutecznie prowadzić rzecznictwo”: https://biblioteki.org/poradniki/Docenic_biblioteke_jak_skutecznie_prowadzic_rzecznictwo_podrecznik.html. oraz darmowy kurs e-learningowy poświęcony temu tematowi https://kursy.frsi.org.pl/. Dzięki nim dowiesz się m.in. czym jest rzecznictwo, w jaki sposób je prowadzić i do kogo kierować, jakimi zasobami dysponuje biblioteka, jak w ciekawy i przekonujący sposób opowiadać o jej działalności, jak komunikować się z dziennikarzami i jak sprawnie promować bibliotekę w mediach społecznościowych.

Biblioteka jako przestrzeń dyskusji o sprawach lokalnych

W ramach projektu, prowadzonego przez Fundację Civis Polonus jako część Programu Rozwoju Bibliotek, 22 biblioteki z terenu całej Polski organizowały spotkania, debaty i konsultacje z mieszkańcami. Dyskutowano w bibliotekach m.in. o sprawach zagospodarowania przestrzeni, ofercie biblioteki i innych instytucji gminnych, potrzebach młodzieży, seniorów, matek z dziećmi, a także o problemach osób bezrobotnych i wielu innych ważnych dla gminy zagadnieniach. Biblioteki pełniły rolę bezpiecznych i neutralnych miejsc spotkań władz lokalnych z mieszkańcami – ułatwiały dostęp do informacji, wspierały prowadzenie racjonalnych, rzeczowych dyskusji i podejmowanie świadomych decyzji. Na stronie https://biblioteki.org/poradniki/biblioteki_jako_przestrzenie_konsultacji_spolecznych_i_dyskusji_o_sprawach_lokalnych.html znajdziesz publikację podsumowującą projekt, przedstawiającą doświadczenia bibliotek biorących w nim udział, zasady prowadzenia konsultacji społecznych w bibliotece oraz korzyści z takich spotkań (zarówno dla mieszkańców, jak i dla bibliotek).

Powodzenia!

Agnieszka Koszowska

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Natura jako inspiracja dla działań artystycznych

Sztuka ziemi to działania artystyczne, których kontekstem, tłem czy też tworzywem jest środowisko naturalne. Działania tego typu często stanowią ingerencję w pejzaż, przekształcają fragment przestrzeni Ziemi lub wykorzystują naturalne procesy (erozja, czynniki atmosferyczne) dla stworzenia działania lub obiektu o charakterze artystycznym. To przekształcenie jakieś przestrzeni publicznej w działalność artystyczną, z wykluczeniem dewastacji danej przestrzeni. Przedstawiamy ciekawe realizacje sztuki ziemi. Mogą one stanowić dla Was inspirację podczas zajęć szkolnych.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Zwykłe niezwykłe chwasty

Chwasty, czyli rośliny utrudniające nam uprawę rolną i uprawę ogrodów to jak się wydaje temat nudny. Człowiek walczy z chwastami, od kiedy nauczył się uprawiać rolę, a rośliny te wciąż nam towarzyszą. Czy nie jest to wskazówka, iż mają coś niezwykłego, czego nie mają inne pospolite i znane nam rośliny? Co jest ich tajemnicą sukcesu? Najprawdopodobniej nigdy nie pozbędziemy chwastów. Co nam pozostaje? Przywyknąć? To na pewno. Ale możemy również docenić ich pozytywną rolę. Pomijając aspekt krajobrazowy, to chwasty są po prostu pożyteczne.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań