Właściwe sterowniki systemu edukacji

Informacje o materiale

Autor/-ka: Michale Fullan, tłum. Magdalena Pater

Data dodania: 05.01.2022

Grupa docelowa: Dyrektorzy

Artykuł

W 2021 roku przypadła dziesiąta rocznica publikacji dokumentu programowego M. Fullana zatytułowanego “Wybór złych sterowników w całościowej reformie systemu edukacji”.

Sterownik to polityka, zły sterownik – to polityka, która nie działa lub działa źle. W dokumencie z 2011 roku zostały opisane cztery pary sterowników:

  1. rozliczanie odpowiedzialności wobec rozwijanie zasobów
  2. indywidualizacja wobec zespołowości
  3. technologia wobec metod nauczania
  4. fragmentaryzacja wobec systemu.

W 2021 roku pojawiła się (w związku z pandemią i doświadczeniem edukacji zdalnej) okazja do tego, by pomyśleć na nowo o sterownikach oraz ich znaczeniu dla całościowej reformy systemu – państwa, województwa, instytucji, ponieważ:

  • od jakiegoś czasu następuje pogorszenie globalnego społeczeństwa i to gwałtowne;
  • mamy do czynienia z katastrofą klimatyczną;
  • pogłębia się nierówność społeczna;
  • wzrasta brak zaufania i zwiększa poziom stresu, zarówno dorosłych, jak i młodych ludzi.

Nowe pary sterowników (niewłaściwych i właściwych) opisane w dalszej części tego materiału:

  1. obsesja przedmiotowa wobec dobrostan i uczenie się
  2. inteligencja maszyn wobec inteligencja społeczna
  3. bieda wobec równość inwestycji
  4. fragmentaryzacja wobec systemowość.

To wszystko miało już miejsce przed pandemią COVID-194, ale zjawisko pandemii może przyspieszyć szukanie rozwiązań w związku z rosnącym niezadowoleniem z istniejącego status-quo i nowym otwarciem za przyczyną pandemii COVID-19. Ponadto, w ciągu ostatnich pięciu lat dowiedzieliśmy się o wiele więcej o uczeniu się, technologii, ludziach i o najsilniejszych dźwigniach pozytywnej transformacji. Pandemia zmusiła nas do cofnięcia się o dwa kroki i obnażyła fundamentalne słabości naszego systemu uczenia się. COVID-19 może być katalizatorem niezbędnym, aby zrobić krok naprzód, ale tylko wtedy, gdy będziemy stanowczo działać na rzecz tego, co nazywam „właściwymi sterownikami”.

Obecny model edukacji jest mocno przestarzały. Nowy i lepszy system edukacji byłby jedną z kilku możliwości przetrwania na krótką metę, a co dopiero w dłuższej perspektywie. Thomas Khun w swoje książce The Structure of Scientific Revolutions stwierdził, że modele naukowe czy paradygmaty czasami biegną własnym torem. Stwierdził, że aby zmiana nastąpiła, muszą być spełnione dwa warunki: po pierwsze, obecny system musi stać się „katastrofalnie nieefektywny” (co , moim zdaniem właśnie ma miejsce), a po drugie musi istnieć alternatywny model, który może go zastąpić.

Proponowany nowy model zarządzania przyszłością edukacji tworzą cztery właściwe sterowniki, które razem tworzą „człowieczy paradygmat”. Sterownikiem jest w moim pojęciu siła, która przyciąga moc i generuje stały napęd. Cztery rzeczone sterowniki nie podążają oddzielnymi drogami. Przeciwnie, tworzą konstelacje gwiazd, które przekazują sobie wzajemnie energię i cel. Reprezentują prosty zintegrowany model który generuje stały rozwój.

Cztery nowe niewłaściwe sterowniki nie są całkowicie złe. Ale jeśli pozostawimy je same sobie, to zabiorą nas w złym kierunku. Nazwijmy je i dajmy im przydomki (w nawiasach):

  1. obsesja przedmiotowa (samolubny)
  2. inteligencja maszyn (bezmyślny)
  3. bieda (bezlitosny)
  4. fragmentaryzacja (inercja).

Te sterowniki działają do 40 lat ze wciąż rosnącą intensywnością. Razem tworzą bezduszny paradygmat, pozbawiony troski, empatii i świadomości społecznej, czyli cech, które są charakterystyczne dla ludzi. W przeciwieństwie do nich nowe właściwe sterowniki uchwyciły i pobudzają ludzkiego ducha.

Oto one, także z przydomkami:

  1. dobrostan i uczenie się (esencja)
  2. inteligencja społeczna (bez ograniczeń)
  3. równość inwestycji (godność)
  4. systemowość (całkowitość).

Te sterowniki stanowią człowieczy paradygmat i wciąż nad nimi pracujemy. Dopiero zaczynamy poznawać ich potencjał.

Robert Putnam i Shaylyn Garrett przedstawili ostatnio fascynującą analizę ewolucji Ameryki. Wykorzystując materiał dowodowy z różnych dziedzin (takich jak ekonomia, polityka, społeczeństwo i kultura) stwierdzili, że Stany Zjednoczone przeszły przez następujące okresy:

  • „Ja” (egocentryzm) – od lat 70-tych XIX wieku do lat 90-tych XIX wieku,
  • „My” (troska o innych) – od 1900 roku do lat 70-tych XX wieku, aby obecnie powrócić do okresu,
  • „Ja” (nadmierne) – od późnych lat 70-tych XIX wieku, aż do chwili obecnej.

Wróżąc z fusów Putnam i Garrett spekulują, że od 2021 roku może nastąpić kolejny okres „My”. Pod wieloma względami perspektywa kombinacji właściwych sterowników daje taką nadzieję. Jakie są więc te nowe, bardziej obiecujące właściwe sterowniki zmiany?

Każdą parę sterowników omówię, zaczynając od niewłaściwego sterownika – opiszę, czym jest i w jaki sposób zdobył swoją silna pozycję w ciągu ostatnich czterech dekad. Te sterowniki nie tworzą właściwie jakiegoś zamierzonego systemu, ale w rzeczywistości opierają się na sobie.

Przedstawiam w tej publikacji sterowniki wraz z wtrąceniem: vis-a-vis. Oznacza to „w stosunku do”, a nie „kontra”. Zwracam na to uwagę, aby wskazać, że sterowniki nie zawsze są w opozycji do siebie, mogą tworzyć komplementarne pary, pod warunkiem, że właściwy sterownik gra główną rolę. Mówiąc inaczej, „niewłaściwe sterowniki” mogą być pomocne, pod warunkiem, że wspierają te właściwe – jest to możliwe pod warunkiem, że umieścimy właściwy sterownik na pozycji dominującej. Główne zalecenie to propozycja radykalnej zmiany centrum uwagi – przeniesienie jej na zestaw właściwych sterowników przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na niewłaściwe czy „pomocnicze” sterowniki, by zmienić ich pozycję, aby pomagały, tak jak powinny. Na przykład technologia może potencjalnie bardzo pomagać. Główny problem wynika z tego, że ludzie zostali z tyłu, a nie z tego, że technologia stała się zbyt potężna.

Fragment publikacji M. Fullana, The right drivers for whole system success, tłum. Magdalena Pater). Całość znajduje się w załączniku.


Tekst przetłumaczony w ramach programu “Szkoła ucząca się”. Program “Szkoła ucząca się”, zainicjowany w 2000 roku, jest przedsięwzięciem Centrum Edukacji Obywatelskiej i Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowanym przez CEO.

 

Pobierz materiał

Artykuł Właściwe sterowniki systemu edukacji

format: pdf

wielkość: 383,06 KB

Pobierz

Podobne materiały

Scenariusz lub ćwiczenie

Fotografia jako dokument. Wyprowadzenie Żydów z getta w...

Scenariusz lekcji dotyczy losów ludności żydowskiej w czasie II wojny światowej. Opiera się na analizie fotografii jako
Zobacz
Publikacja

Europa w 12 lekcjach

W broszurze znajdziecie odpowiedź na podstawowe pytanie, czym jest i czemu służy Unia Europejska.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Polskie przykłady rozwijania umiejętności myślenia w klasie

Polecamy publikację “Uczyć (się) głębiej” wraz z polskimi przykładami wykorzystania narzędzi w niej opisywanych.
Zobacz
Artykuł

Film w szkole. Nie tylko na lekcji wychowawczej

Artykuł, który wprowadza w tematykę edukacji filmowej w szkole.
Zobacz
Materiał graficzny

Plakaty „Ścieżki do Celów”

Plakaty “Ścieżki do Celów”. Materiały dodatkowe dla nauczycieli i nauczycielek do zajęć z edukacji globalnej.
Zobacz
Materiał graficzny

Dach na monsun

Dach na monsun, czyli czy można przygotować się na zmiany klimatyczne. Materiał dodatkowy dla nauczycieli i nauczycielek
Zobacz
Dobra praktyka

Sprawiedliwe toalety. Dobra praktyka z Zabrza

Sprawiedliwe toalety. Dobra praktyka projektu wykonanego przez uczniów i uczennice z Zabrza. Materiał dodatkowy na zajęcia z
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Śmietnisko – siedzisko

Śmietnisko - siedzisko. Design przedmiotu z używanych materiałów. Scenariusz zajęć z plastyki i zajęć artystycznych
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Różne = równe. W świecie barw i wartości

Różne = równe. W świecie barw i wartości. Ćwiczenie z zakresu edukacji globalnej na lekcje plastyki w
Zobacz
Artykuł

5. Strategia OK

Wspomaganie uczniów, by stali się odpowiedzialnymi autorami procesu swojego uczenia się.
Zobacz
Artykuł

4. Strategia OK

Umożliwianie uczniom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności.
Zobacz
Artykuł

3. Strategia OK

Udzielanie uczniom takich informacji zwrotnych, które umożliwiają im widoczny postęp.
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY