Moc kultur w szkole

Informacje o materiale

Data dodania: 12.09.2021

Grupa docelowa: Nauczyciele przedmiotowi, Wychowawcy

Artykuł

Moc kultur w szkole

Wbrew obiegowej opinii, że Polska jest państwem homogenicznym kulturowo, liczba uczniów cudzoziemskich stale wzrasta. Tendencja ta oznacza, że nasze szkoły stopniowo będą się zmieniać w placówki wielokulturowe. Przedstawiamy praktyczny poradnik, jak wesprzeć społeczność szkolną w tym procesie.

 

Według danych Ministerstwa Edukacji Narodowej w roku szkolnym 2017/2018 w przedszkolach i szkołach uczyło się prawie 30 tys. dzieci niebędących obywatelami polskimi (rok wcześniej 21 tys.). W ciągu pięciu lat liczba ta wzrosła czterokrotnie. Wszystko wskazuje na to, że trend migracyjny będzie się utrzymywał. Jak przekłada się to na potrzeby różnych osób w szkole?

Zmiana obejmuje wszystkich

Gdy w szkole lub klasie pojawia się uczeń cudzoziemski, zarówno on sam, jak i cała społeczność szkolna stają w obliczu nowej sytuacji, która rodzi specyficzne potrzeby.

Dla uczniów cudzoziemskich migracja jest doświadczeniem, któremu zwykle towarzyszą silne emocje. Z jednej strony przeprowadzka do nowego kraju obniża poczucie bezpieczeństwa oraz rodzi stres związany z nieznanym kontekstem kulturowym, obcym językiem, niepewnością zasad panujących w nowym środowisku, brakiem przyjaciół. Z drugiej – nowe miejsce budzi często ciekawość i chęć poznania, nawiązywania relacji z rówieśnikami, odkrywania okolicy.

Dla opiekunów dzieci cudzoziemskich nowa szkoła jest tylko jedną z wielu stresujących zmian wynikających z migracji do innego kraju. Rodzice stają w obliczu konieczności zrozumienia realiów organizacyjnych, prawnych i społecznych związanych z edukacją. Często chodzi o codzienne funkcjonowanie szkoły. Algorytmy, według których funkcjonuje szkoła, oparte są z jednej strony na zwyczajach i niepisanych ustaleniach, z drugiej – na regulaminach, programach i innych dokumentach. W obu przypadkach dla rodziców dzieci cudzoziemskich mechanizmy te są trudno dostępne, co rodzi poczucie zagubienia.

Dla społeczności szkolnej i polskich uczniów pojawienie się dzieci cudzoziemskich również stanowi nową sytuację.

Szkoła wielokulturowa to system naczyń połączonych. Od nastawienia – systemowych rozwiązań, ale też podejścia kadry pedagogicznej oraz rówieśników – zależy sukces integracji dzieci cudzoziemskich i powracających do kraju, z kolei kompetencje międzykulturowe stają się coraz bardziej istotne w życiu społecznym i zawodowym, a różnorodność społeczna jest szansą na poszerzenie repertuaru doświadczeń oraz poznanie innych sposobów rozumienia świata.
(…)

Wsparcie dzieci…

Jest ono kluczowe zwłaszcza w pierwszym okresie pobytu ucznia w nowej szkole. Powinna ona dostarczać mu narzędzi pozwalających – w realistycznej perspektywie czasowej – dorównać dzieciom polskim. Jednym ze sposobów jest tu rozpoznanie i docenienie talentów oraz umiejętności, które rozwinął w kraju pochodzenia. A inne to:

1. Komunikacja i dobre poznanie ucznia.

Kluczowa jest komunikacja zarówno z dzieckiem, jak i jego rodziną. Rozmowa buduje zaufanie i daje wiedzę o tym, czego uczeń potrzebuje i jak można go wesprzeć. Jeśli barierą jest nieznajomość języka, poprośmy o pomoc w tłumaczeniu nauczycieli języków obcych lub studentów filologii obcych.

2. Nauka języka.

Dzieci nieznające języka polskiego są w szczególnie trudnej sytuacji, ponieważ podczas lekcji nie mogą uczestniczyć ani w nauce, ani w wielu aktywnościach społecznych. Niestety, prawo oświatowe nie umożliwia tworzenia klas przygotowawczych, które byłyby poświęcone wyłącznie nauce języka polskiego. Co zatem pozostaje? Możliwe jest zorganizowanie dodatkowych lekcji języka polskiego jako obcego (koszty ponosi organ prowadzący) lub zaangażowanie wolontariuszy – studentów glottodydaktyki, bibliotekarzy, chętnych rodziców.

3. Asystent kulturowy.

Nawet przy intensywnej nauce języka proces ten będzie trwał miesiącami. W tym czasie szkoła może zatrudnić tzw. asystenta kulturowego, czyli pomoc nauczyciela władającą językiem pochodzenia ucznia [art. 165 ustawy z 7.09.1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2018 r. poz. 1457)]). Dla dzieci cudzoziemskich otoczonych całkowicie nową rzeczywistością obecność kogoś rozumiejącego ich język i realia kulturowe może być nieocenionym wsparciem.

4. Indywidualne podejście.

Niezależnie od wsparcia w nauce polskiego i nadrabianiu różnic programowych pierwszy okres obecności ucznia w szkole wymaga indywidualnego podejścia. Ważne jest m.in. zbudowanie indywidualnego planu kształcenia oraz całościowa ewaluacja (przy współpracy z rodzicami) potencjału dziecka.

5. Przydzielenie ucznia opiekuna.

Sprawdzony sposób włączania każdego dziecka, w tym także cudzoziemskiego, do społeczności klasowej i szkolnej proponuje dr Jacek Pyżalski: – Poproszenie lubianego ucznia/uczennicy w klasie (zawsze tej samej płci co dochodzący uczeń), aby pierwszy zaczął rozmawiać z tym dochodzącym uczniem/uczennicą, opowiedział mu o szkole. Przy okazji osoba taka będzie stanowić wzór dla innych – w kontekście kontaktowania się z nową osobą – mówi.

…i rodziców

Rodzice dzieci migranckich potrzebują przede wszystkim wsparcia w zrozumieniu realiów polskiej szkoły. Dobrą praktyką z tego zakresu jest opracowanie tzw. pakietu powitalnego. Jest to broszura w języku zrozumiałym dla rodziców, w której zawarte są wszelkie ważne informacje, np. mapa dojazdu do szkoły, schemat systemu edukacji w Polsce, kalendarz roku szkolnego z zaznaczonymi dniami wolnymi, rozkład lekcji i przerw, rzeczy potrzebne w szkole, porady, co zrobić w typowych sytuacjach (złe samopoczucie, brak pracy domowej, nawiązywanie nowych znajomości itp.).
(…)

To tylko fragment artykułu Maliny Baranowskiej-Janusz i Małgorzaty Leszko pt. Moc kultur w szkole. Cały artykuł zostanie opublikowany w miesięczniku „Dyrektor Szkoły” 1/2019, zobacz: www.czasopisma.wolterskluwer.pl/dyrektor-szkoly

 

Malina Baranowska-Janusz jest psycholożką międzykulturową, trenerką i koordynatorką projektów antydyskryminacyjnych i wielokulturowych w CEO.

Małgorzata Leszko jest trenerką i koordynatorką programów edukacji antydyskryminacyjnej w CEO.

Podobne materiały

Publikacja

Infopack Żyję zdrowo 2026-2027

Zobacz
Publikacja

Sztuka dla zmiany. Narzędziownik

Jak sztuka może wpływać na Wasze otoczenie? Zobacz przykłady działań artystycznych, które przekroczyły granicę między sztuką a
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Jak dostarczyć ciężki ładunek na szczyt góry?

Scenariusz dotyczy fizyki, ruchu na równi pochyłej, zasady zachowania energii mechanicznej oraz dynamiki Newtona; zadania osadzone w
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Jak wykorzystać energię potencjalną wody do produkcji elektryczności?

Scenariusz zawiera zadania, dzięki którym uczniowie poznają możliwości wykorzystania rzeki do produkcji energii elektrycznej, wady i zalety
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Jak bilansować dietę i dbać o planetę?

Scenariusz z zadaniami dotyczącymi obliczania kaloryczności oraz walorów odżywczych posiłków oraz analizy wpływu środowiskowego jedzenia.
Zobacz
Publikacja

Sztuka dla dialogu. Narzędziownik

Praktyczne wsparcie dla osób pracujących z młodzieżą, które chcą wykorzystać sztukę do rozmowy o współczesnym świecie.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Ile jedzenia trafia do kosza?

Scenariusz umożliwi uczniom tworzenie wykresów i obliczanie średniej oraz mediany, aby lepiej analizować dane dotyczące marnowania żywności.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Jak pozyskać energię z kompostu?

Scenariusz dotyczy surowców naturalnych wykorzystywanych do pozyskiwania energii i poznają alternatywne źródła energii oraz możliwości ich zastosowania.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Czy woda jest mieszaniną?

Scenariusz skupia się na rozdzielaniu składników mieszanin jednorodnych i niejednorodnych oraz sposobów pozyskiwania wody pitnej.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Jak uzyskać wodę do picia tam, gdzie nie...

Scenariusz porusza tematykę wody pitnej i problem jej niedoboru na świecie. Uczniowie poznają także wykorzystanie technik gromadzenia
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Jak zebrać plony mimo powodzi zalewającej pola uprawne?

Scenariusz poświęcony poświęcony tematyce roślin okrytonasiennych, tkanek roślinnych i cech adaptacyjnych roślin.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Powietrze i światło – dlaczego coraz mniej gwiazd...

Scenariusz skupia się na zanieczyszczeniu światłem i zależnością między właściwościami światła a stanem atmosfery oraz świadomości ekologicznej.
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY
Podobają Ci się nasze treści?

Zapisz się na newsletter