Dlaczego warto stosować ocenianie kształtujące

Informacje o materiale

Autor/-ka: Natalia Boszczyk

Data dodania: 09.10.2021

Grupa docelowa: Nauczyciele przedmiotowi, Dyrektorzy

Artykuł

Nauczyciele podejmują w procesie nauczania bardzo różne aktywności – od przekazywania wiedzy i kształtowania umiejętności, przez tworzenie postaw, po działania wychowawcze i wspierające uczniów. Czy istnieje jedno podejście, które łączy te różnorodne aktywności w spójny system? Jest nim właśnie ocenianie kształtujące – filozofia edukacyjna, która staje się coraz powszechniejsza właśnie ze względu na korzyści, jakie może przynieść dla procesu uczenia się i nie tylko dla niego.

Nauczyciel, który stosuje metody oceniania kształtującego, organizuje uczniowi ciekawe wyzwania edukacyjne, monitoruje, w jaki sposób te zadania są wykonywane, a na koniec razem z uczniem pochyla się nad efektami pracy. W ten sposób jest cały czas blisko swoich uczniów i ich edukacyjnych zmagań.

W ocenianiu kształtującym uczeń zna cele każdej lekcji, zadania, sprawdzianu, jest też zorientowany, po czym poznać, że te cele osiągnął (nauczyciel podaje mu kryteria sukcesu, czyli NaCoBeZu – „na co będę zwracać uwagę”). Dzięki temu uczeń ma jasność w sytuacji edukacyjnej – wie, czego się uczyć i w jaki sposób.

Stosowanie w praktyce metod oceniania kształtującego zapewnia nauczycielowi jasność co do tego, na jakim etapie nauki jest uczeń, jakie są jego potrzeby i możliwości, ile już osiągnął, a ile jeszcze jest przed nim do zrobienia. Nauczyciel, który ma tego świadomość może dostosować każde zadanie w taki sposób, by uczeń miał poczucie, że się rozwija.

W ocenianiu kształtującym uczeń pochyla się wspólnie z nauczycielem nad wykonanymi przez siebie zadaniami, otrzymuje rzetelną informację zwrotną do tych zadań, tworzy oceny koleżeńskie do zadań wykonanych przez kolegów i koleżanki, a ostatecznie – dokonuje samooceny własnej pracy – w ten sposób jest on coraz bardziej świadomy tego, że proces uczenia się i jego efekty zależą od jego odpowiedzialności i zaangażowania, staje się on stopniowo autorem własnego procesu uczenia się.

Ponieważ fundamentem oceniania kształtującego jest ustanawianie celów uczenia się i monitorowanie postępów w ich osiąganiu – uczniowie są bardziej zaangażowani. Pracują w większym skupieniu i są bardziej produktywni – wiedzą, ile jest jeszcze przed nimi i cały czas monitorują swój rozwój.

W tym podejściu uczeń ma przyzwolenie do popełniania błędów, bo wie, że są one nieodłączną cechą procesu uczenia się. Rola nauczyciela nie sprowadza się do “tropienia” uczniowskich pomyłek; jest on raczej pomocnikiem w rozpoznawaniu, skąd wziął się błąd i w jaki sposób można go poprawić. Wszystko to dzieje się we wspierającej i przyjaznej atmosferze.

Ocenianie kształtujące to filozofia edukacyjna, w której ważny jest dialog, rozmowa, wspólne ustalanie sensów (ustalanie celów nauki, dopytywanie o sposób myślenia przy wykonywaniu zadania, czy wspólne planowanie kolejnych etapów procesu uczenia się). To wspólne pochylanie się nad procesem uczenia się zachodzi w atmosferze zrozumienia – uczeń czuje się akceptowany i wspierany przez nauczyciela. Poza tym ocenianie kształtujące stawia na naukę w grupie, zachęca uczniów do współpracy i wymiany. Ważne są także relacje z rodzicami, którzy stają się prawdziwymi sojusznikami nauczyciela – dzięki jasnym celom i informacjom zwrotnym mogą współuczestniczyć w procesie uczenia się dziecka.

Nauczyciele czasem mają poczucie, że bez przerwy tylko rozliczają uczniów z ich błędów, niedopatrzeń i pomyłek. W ocenianiu kształtującym nauczyciel skupia się przede wszystkim na tym, jak wspierać ucznia w dalszej nauce – może zaproponować, co zmienić w działaniu, co robić inaczej, w jaki sposób poprawić… Zamiast poświęcania uwagi na to, jaką ocenę postawić, skupia się na prawdziwym wsparciu ucznia. 

Ocenianie kształtujące to szeroki zbiór „gadżetów” edukacyjnych – patyczki, metodniki, kostki metodyczne i wiele innych – wspaniale sprawdzają się one w pracy z młodszymi dziećmi. Natomiast sama istota oceniania kształtującego – wspólne pochylanie się nad procesem uczenia się ucznia – doskonale wspiera pracę w szkole średniej, podczas której nauczyciel i uczeń występują raczej w relacji mistrza i ucznia: nauczyciel staje się dla podopiecznego mentorem, który poprzez przyjazny dialog na temat efektów pracy ucznia – pozwala mu odkryć swój potencjał i prawdziwie się rozwijać.

Gdy zrozumie się idee, jakie stoją za filozofią oceniania kształtującego i pozna się najważniejsze strategie jego stosowania – łatwo wybierać z OK tyle, ile się potrzebuje: nie jest to system, który składa się elementów nierozerwalnie ze sobą powiązanych. Poza tym – poszczególne metody są bardzo łatwe w stosowaniu i szybko zamieniają się w pozytywne nawyki, np. podawanie celów lekcji czy podawanie informacji zwrotnej.

W czasie edukacji zdalnej dużym wyzwaniem jest dla nauczycieli ocenić poziom zrozumienia przez uczniów poznawanych zagadnień – nauczanie zorientowane na przekaz wiedzy i testowanie nie sprawdza się. W ocenianiu kształtującym nauczyciel na bieżąco opatruje informacją zwrotną efekty pracy uczniów – sam dostaje ważne dane na temat tego, na jakim poziomie są jego uczniowie i pozwala mu to dostosować swój sposób nauczania do ich potrzeb – może przekazywać im konkretne wskazówki co do dalszych etapów procesu uczenia się.

Według trwających 15 lat badań profesora Johna Hattiego z  Auckland University czynniki mają największy wpływ na polepszenie efektów nauczania to: samoocena uczniowska, oceniania kształtujące i informacja zwrotna. Stosowanie zatem oceniania kształtującego to gwarancja efektywności działań nauczycielskich [link do artykułu nt. badań Hattiego].

Podobne materiały

Scenariusz lub ćwiczenie

Co Europa zawdzięcza arabom?

Co Europa zawdzięcza Arabom? Islam jako religia obecna od zawsze w Europie. Scenariusz zajęć na lekcje historii,
Zobacz
Dobra praktyka

Tydzień Edukacji Globalnej. Pomysły na aktywności.

Jak zorganizować Tydzień Edukacji Globalnej w Waszej szkole? Poradnik krok po kroku
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

What do all those numbers mean? – Migrants...

What do all those numbers mean? – Migrants and numbers. Scenariusz zajęć na lekcję języka angielskiego w
Zobacz
Dobra praktyka

Jak poruszać tematykę migracyjną na zajęciach geografii?

Jak poruszać tematykę migracyjną na zajęciach przedmiotowych z geografii? Materiał metodyczny do szkół ponadpodstawowych
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Why do people move? Dlaczego ludzie się przemieszczają?

Why do people move? Dlaczego ludzie się przemieszczają? Scenariusz zajęć z języka angielskiego dla szkół ponadpodstawowych
Zobacz
Dobra praktyka

Jak poruszać tematykę migracyjną na godzinie wychowawczej?

Jak poruszać tematykę migracyjną na godzinie wychowawczej? Materiał metodyczny
Zobacz
Film lub webinarium

Jak prowadzić zajęcia na temat migracji?

Jak prowadzić zajęcia na temat migracji i uchodźstwa z poszanowaniem różnych punktów widzenia? Prezentacja z webinarium Centrum
Zobacz
Dobra praktyka

Dobre praktyki związane z migracjami

Dobre praktyki związane z migracjami. Materiał merytoryczny
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Punkty widzenia w Klubie Dobrej Rozmowy

Klub dobrej rozmowy. Scenariusz wprowadzający
Zobacz
Dobra praktyka

Klub Dobrej Rozmowy z ciekawym człowiekiem

Klub dobrej rozmowy z gościem. Wskazówki, jak zorganizować spotkanie z osobą z doświadczeniem migracji.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Rola polskiej emigracji w odzyskaniu niepodległości w 1918...

Rola i udział polskiej emigracji w odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Scenariusz zajęć historii dla VII klasy
Zobacz
Artykuł

Kryzys humanitarny w Jemenie

Kryzys humanitarny w Jemenie. Najważniejsze informacje dla nauczycieli i edukatorów
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY