Artykuł
Na to pytanie można odpowiedzieć jednym stwierdzeniem; bo jest dla nich dobre. Szkoła jest miejscem, w którym uczniowie i nauczyciele powinni czuć się dobrze i chętnie razem przebywać, aby się uczyć. Nie zawsze jest to spełnione w stu procentach ale istnieją sposoby pozwalające na osiągnięcie satysfakcjonującego poczucia bezpieczeństwa i harmonijnej koegzystencji dorosłych z uczennicami i uczniami. Ponieważ proces uczenia się jest wymagający, warto wykorzystywać każdą możliwość, aby uczynić go przyjaznym i skutecznym. Jedną z dróg, która do tego prowadzi, jest ocenianie kształtujące.
Uczniowie polubili i zaakceptowali uczenie się osadzone na gruncie oceniania kształtującego, ponieważ daje im ono znaczną autonomię, jasne, logiczne, uporządkowane i równocześnie nieograniczające ramy procesu uczenia się, pole do samodzielności myślenia i działania, przyjemność uczenia się we współpracy z innymi. Jak to wszystko jest możliwe?
Ramy uczenia się i uporządkowanie
Każdy lubi wiedzieć po co i jak ma coś robić, aby był z tego pożytek i osobista korzyść. Nasi uczniowie też to lubią. Podobają im się cele i kryteria sukcesu “zaszyfrowane” w obrazie, piktogramie, wklejone do zeszytu, zapisane własnoręcznie, a jeszcze bardziej, gdy mogą je odkrywać lub proponować samodzielnie. Można uchwycić ich zaciekawione spojrzenia, gdy prezentujemy cele, coś, z czego one wynikają lub coś, co ułatwi sformułowanie celów
i kryteriów sukcesu. Uczniowie mówią, że wyobrażenie sobie, czego się nauczą i po czym poznają, że to umieją, pomaga im zauważać postępy i rozwój. “Odhaczanie” w czasie lekcji spełnionych kryteriów sukcesu i zauważenie osiągnięcia celu w podsumowaniu lekcji to powód do satysfakcji i sygnał już to umiem!
Wielką korzyścią dla uczniów jest wykonanie zadań ukierunkowanych na cel uczenia się, uporządkowanie każdej lekcji za pomocą kryteriów, które są drogowskazami. Chociaż droga, którą idą uczniowie może być różna, to trzymanie się znaków wprowadza ład pomagający w uczeniu się.
Przewidywalność i bezpieczeństwo
Możliwość przewidzenia tego, co może wydarzyć się podczas lekcji niesie ze sobą równowagę emocjonalną i poczucie bezpieczeństwa.
Uczniowie, którzy czują wewnętrzny spokój, mogą w pełni zaangażować się w myślenie i działanie podczas lekcji, mogą skupić się na uczeniu się bez zakłóceń, zajmowania pozycji obronnych i unikania. Ocenianie kształtujące zapewnia im ten komfort przez to, że nauczyciel najczęściej już na początku lekcji odkrywa przed uczniami to, co wydarzy się w jej toku: przypomnienie wiedzy dotychczasowej, uświadomienie celu i kryteriów sukcesu, poznanie sposobu pracy, zadania, podsumowanie.
Nie można pominąć roli, jaką kryteria sukcesu odgrywają w sprawdzianach wiedzy i umiejętności. Nasi uczniowie często postrzegają kryteria jako swoistą listę sprawdzającą, która pomaga im zestawić to, czego się nauczyli z wymaganiami określonymi przez nauczyciela. Osobista refleksja w wyniku pracy z listą sprawdzającą prowadzi do zazwyczaj trafnego przewidywania osiągnięć, ale też podpowiada uczniom, gdzie jest luka w ich wiedzy i co mają uzupełnić. Jeśli nie są w stanie zrobić tego samodzielnie, mogą z konkretnymi pytaniami zwrócić się do nauczyciela, rodzica, koleżanki lub kolegi, którzy będą w stanie im pomóc.
Zaskoczenie tylko w połączeniu z radością wywołuje zachwyt natomiast, gdy towarzyszy mu smutek lub lęk, przynosi rozczarowanie, a nawet panikę. Dlatego uczniowie są nam wdzięczni za bezpieczeństwo emocjonalne, które zapewniamy im poprzez doceniające, rozwojowe informacje zwrotne ze wskazówkami pomocnymi w opanowaniu nowych umiejętności. Tego samego mogą oczekiwać od swoich koleżanek i kolegów, gdy wzajemnie przekazują w grupie koleżeńskie informacje zwrotne do wykonanej pracy i tym samym mogą się odwzajemnić. Uczniowie są zadowoleni z informacji zwrotnej, ponieważ pozwala im na poprawienie pracy bez konsekwencji otrzymania niezadowalającej oceny i z korzyścią dla uczenia się.
Relacje i zaufanie
Dobre, wspierające relacje w klasie i nasze relacje z uczniami są fundamentem procesu uczenia się. W jaki sposób ocenianie kształtujące działa na korzyść naszych uczniów
w zakresie relacji i zaufania?
Odpowiedzi jest co najmniej kilka. W ramach oceniania kształtującego:
- często organizujemy uczenie się w parach lub małych grupach, w których uczniowie poznają się coraz lepiej i dzięki temu mogą zacieśniać relacje,
- stwarzamy okazje do szczerych rozmów o trudnościach i błędach i wyjaśniamy je z uczniami, co budzi wzajemne zaufanie,
- stawiamy na samodzielność uczniów lecz nie pozostawiamy ich w samotnym uczeniu się, przez co zyskują pewność siebie i poczucie sprawczości, czują, że w nich wierzymy,
- nasze zindywidualizowane informacje zwrotne przekonują uczniów, że są dla nas ważni, że nam na nich zależy,
- prosimy uczniów o informacje zwrotne na temat prowadzonych przez nas lekcji, co buduje przekonanie, że potrzebujemy ich rekomendacji, aby zmieniać swoją pracę,
- dajemy szansę wypowiedzi każdemu uczniowi stosując techniki zadawania pytań, zapewniamy uczniom naszą uwagę i słuchamy wypowiedzi każdego z nich, co sprawia, że czują się traktowani sprawiedliwie i uważają dorosłych za partnerów w uczeniu się.
Autonomia i wybór
Ocenianie kształtujące jest systemem wspomagającym samoregulację uczniów. Wielu uczniów odkrywa własną ścieżkę do celu i korzysta z oceniania kształtującego w podejmowaniu trafnych, autorskich decyzji związanych z uczeniem się.
Kiedy komunikujemy uczniom cele, kryteria sukcesu i spójne z nimi zadania np. do wyboru oraz dajemy czas do namysłu, są w stanie podejmować racjonalne decyzje które z zadań chcą wykonać, zaplanować w jaki sposób, z kim, z jakich materiałów skorzystać, jak zaprezentować wyniki swojej pracy. Ile jest tutaj możliwości i jakie pole do samorealizacji! Prawdopodobnie uczniowie wykorzystają znane sobie z wcześniejszych lekcji modele postępowania, przypomną instrukcje, które mogą zastosować lecz jeśli tylko im na to pozwolimy, użyją własnego myślenia, aby opracować nową koncepcję i użyć ją do wykonania zadania. Decydowanie o własnej nauce, dokonywanie wyboru i odkrywanie tego, co nowe sprawia dużą przyjemność i wzmacnia poczucie sprawczości. Ponadto uczniowie lubią wybierać, ponieważ mogą wtedy uczyć się z uwzględnieniem własnych potrzeb i tempa.
Stopnie szkolne (oceny sumujące) pozwalają uczennicom i uczniom zaledwie zorientować się, w jakim miejscu na skali i w porównaniu z innymi jest ich wiedza i umiejętności. Informacja zwrotna daje konkretny obraz tego co już potrafią, a co i w jaki sposób mogą skorygować. Korzystając z informacji zwrotnej nasi uczniowie stopniowo urealniają poziom swoich aspiracji i wiedzą, co mogą zmienić w swoim uczeniu się, aby mogli podjąć się wykonania zadań o wyższym stopniu trudności. Efektem pracy nad takimi zadaniami jest szybszy rozwój i jeszcze większa radość z osobistych dokonań. W przeciwieństwie do ocen, które mogą być instrumentem karania i nagradzania, informacja zwrotna jest lubiana dlatego, że jest szansą na rozwój, niezależnie od wieku uczących się.
