Co do praktyki szkolnej wnoszą spotkania grupy współpracujących nauczycieli?

Informacje o materiale

Data dodania: 16.03.2022

Grupa docelowa: Wychowawcy, Specjaliści w szkole, Nauczyciele przedmiotowi, Nauczyciele świetlicy, Bibliotekarze, Dyrektorzy

Artykuł

Danuta Sterna (przy współpracy Jacka Strzemiecznego i Sylwii Żmijewskiej-Kwiręg), Centrum Edukacji Obywatelskiej

 

Praca nauczyciela i nauczycielki jest trudna metodycznie i bardzo obciążająca emocjonalnie. Niestety, naszą pracę z uczniami w większości prowadzimy samotnie.

Przyzwyczailiśmy się tak pracować. Wprawdzie są zespoły przedmiotowe, a czasami zadaniowe, ale przede wszystkim w naszej pracy jesteśmy samotni. Pracując samotnie nie mamy możliwości korzystania z wzajemnej pomocy i wzajemnego inspirowania się. Nie tworzymy też sobie przestrzeni do podejmowania indywidualnej i grupowej refleksji oraz uwspólniania naszego myślenia o tym, jak uczą się nasi uczniowie i nasze uczennice oraz jak uczymy się my. Jak tę tradycję zmienić, w mało obciążający nauczycieli sposób?

Uczenie się we współpracy osób dorosłych  to szerokie zagadnienie – dlatego w tym artykule skupiliśmy się wyłącznie na jednym elemencie – pracy w małych, stałych grupach nauczycielskich lub dyrektorskich. W Centrum Edukacji Obywatelskiej, w programie „Szkoła ucząca się” mamy dobre doświadczenia z systematycznej pracy w takich grupach – dzielimy się zatem naszymi refleksjami oraz opiniami osób korzystających z tej formy współpracy nauczycielskiej. 

Małe grupy nauczycieli i dyrektorów w praktyce „Szkoły uczącej się”

Od kilku lat w programie nastawionym na rozwój szkół we wdrażaniu oceniania kształtującego upowszechniamy pracę grup nauczycieli – międzyszkolną i szkolną. Dzieje się to w kursach Nauczycielskiej Akademii Internetowej (nauczyciele i nauczycielki z różnych szkół, uczących tych samych lub zbliżonych przedmiotów), w programach całościowego rozwoju szkoły (liderzy z różnych szkół, liderzy i nauczyciele z tej samej szkoły) oraz na Studiach Podyplomowych Liderów Oświaty (dyrektorzy/rki i wicedyrektorzy/rki z różnych szkół w Polsce). Celem spotkań w małych grupach jest przede wszystkim doskonalenia nauczania i zarządzania szkołą.

Do podobnych spotkań w małych grupach zachęcamy także  w szkole – mogą one mieć różny format (np. rozmowy o nauczaniu, nauczycielski coaching grupowy), tematykę (uczenie się uczniów, bieżące wyzwania wychowawcze, metodyka i nasz warsztat pracy). 

Ważne jest, by grupy były prowadzone systematycznie i w miarę w stałym składzie. Sprawdziło nam się, że efektywnie pracują grupy 5 – 8 osobowe. Spotykają się przez pewien czas regularnie, na przykład co miesiąc na 1 – 1,5 godziny.

W tworzeniu grup przyjęliśmy trzy kluczowe zasady: 

  •  wspólnota roli i doświadczeń,  
  • stały skład, 
  • brak relacji formalnej zależności.

W czasie spotkań w małych grupach dbamy o to, aby:

  •  każdy z uczestników miał równy udział w spotkaniu i mógł liczyć na uwagę innych uczestników,
  • grupę prowadził oszczędny w słowach i nie dominujący facylitator,
  •  uczestnicy często rozmawiali w parach.

Dlaczego mała grupa?

Celem pracy w małych, stałych grupach jest przede wszystkim stworzenie bezpiecznej przestrzeni do wzajemnego wspierania się nauczycieli lub dyrektorów szkół. Tylko mała grupa, w której wszyscy się uważnie słuchają i wszyscy mają możliwość dzielenia się planami i doświadczeniami pozwala stworzyć klimat wzajemnej akceptacji, w którym jest miejsce na to, by pomyśleć, a następnie powiedzieć, co by się chciało zrobić lepiej lub inaczej.

Praca w małych grupach prowadzona w SPLO przekonała mnie, że nie jestem sama. Cenię stały kontakt, mogę się zatrzymać i przeanalizować, co było i co nastąpi. Uzyskuje wiele inspiracji od innych dyrektorów i mam okazję dzielić się doświadczeniem z innymi.

Joanna Walczak dyrektorka Zespołu Szkół Ogólnokształcąco – Technicznych w Lublińcu,
wykładowczyni na Studiach Podyplomowych Liderów Oświaty

 

Spotkanie w małej grupie pozwala na większą swobodę, daje także możliwości częstszego reagowania na to, co mówią inni i zabierania głosu, stwarza warunki do lepszego rozumienia omawianego problemu. Przekonałam się, że małe grupy dają możliwość lepszego wykorzystania czasu.

Taka forma spotkania, to również korzyści dla mnie prowadzącej spotkanie w małej grupie, zyskuję czas na kontakt osobisty z każdym uczestnikiem i wzrasta moje uczucie satysfakcji z przebiegu spotkania.

Jolanta Gęca, nauczycielka wychowania fizycznego w Szkole Podstawowej nr 40
im. Lubelskiego Lipca 1980 w Lublinie,  mentorka w kursie „OK zeszyt”


Opowiadanie o swojej pracy – zamiarach i doświadczeniach pozwala też uświadomić sobie swoje plany i poddać refleksji swoje doświadczenia. Uczenie się jest procesem społecznym – słuchając i wczuwając się w doświadczenia innych, uczestnicy uczą się o wiele więcej, niż tylko analizując własne doświadczenie i mają dostęp do różnych perspektyw, sposobów myślenia, wrażliwości.

Rola osoby prowadzącej

Osoba prowadząca grupę wykazuje się empatią w stosunku do poczynań członków grupy, służy pomocą i zachęca do dzielenia się zarówno sukcesami, jak i trudnościami w pracy nauczycielskiej. Ważny jest też moment, w którym uczestnicy dzielą się swoimi pomysłami, jak chcą coś robić inaczej i planami. Zachęca to słuchających do podjęcia zmian we własnej praktyce.

Prowadząca osoba dba o to, aby wszyscy mogli się wypowiedzieć i aby nikt zbytnio nie dominował. Warto wyraźnie określić z uczestnikami cel spotkania i zasady uczestnictwa.

Prowadząca osoba nie pełni roli eksperta,  jest też członkiem grupy i dzieli się swoimi sukcesami i trudnościami. Tym zachęca członków grupy do współpracy i pomocy. Zasadą jest, że głos mają przede wszystkim uczestnicy, prowadzący jest równoprawnym uczestnikiem grupy, ale wypowiada się na koniec.  

Ważne jest, aby osoba prowadząca miała kontakt z każdym uczestnikiem i jeśli go nie ma na spotkaniu, to żeby skontaktowała się z nim i z troską zapytała, czy nic się nie stało.

Co w czasie spotkania?

Regularne spotkania nie mają na celu sprawdzenia, co uczestnicy grupy zrobili od ostatniego spotkania. Omówienie zadań, które stoją przed uczestnikami jest jedynie pretekstem do rozmowy o nauczaniu.

Dzielenie się doświadczeniem i słuchanie innych wzbogaca uczestników i przez to przynosi im widoczne korzyści. Atmosfera zaufania pomaga w szczerości i w rozwiązywaniu problemów uczestników.

Uczestnictwo w małej grupie, w której Twój głos jest ważny, słuchany i oczekiwany, jest bardzo motywujące do terminowego i rzetelnego podejmowania wyzwań. Rozmowa pozwala dzielić się i analizować doświadczenie o wiele głębiej niż wymiana wiadomości na piśmie. W takiej komunikacji bardziej dostępne są emocje, można zadawać pytania pogłębiające i podążać za otwierającymi się wątkami.

Anna Dojer, koordynatorka Studiów Podyplomych Liderów Oświaty


Istotne jest też to, by wszyscy czuli namacalną korzyść z uczestnictwa w tych spotkaniach: inspirowali się pomysłami innych, czuli przynależność do grupy, mieli możliwość podzielenia się problemami i uzyskania wskazówek, jak sobie z nimi poradzić oraz mieli przestrzeń do uzyskania doceniania od innych członków grupy i osoby prowadzącej. Od prowadzącej osoby zależy, czy członkowie i członkinie grupy chcą uczestniczyć w spotkaniach. Dlatego musi ona stworzyć taką atmosferę podczas wszystkich spotkań, aby każdy czuł, że jest w tej grupie oczekiwany, że inni czekają na jego/jej refleksję i że sam/a czeka na refleksję innych.

 

Spotkanie w małych grupach jest dla mnie korzystne, gdyż: mogę spokojnie podzielić się swoimi spostrzeżeniami i mam pewność, że jestem wysłuchana. Jednocześnie z  uwagą słucham innych, nie mam natłoku informacji. Ważne jest, że jest czas dla każdego uczestnika.

Jolanta Łosowska, wicedyrektorka Szkoły Podstawowej nr 2 w Chojnie

Dlaczego warto pracować w małej grupie? Podam kilka korzyści, które dostrzegam wśród dorosłych, ale też wśród dzieci: mała grupa daje poczucie bezpieczeństwa, uczestnicy chętniej zabierają głos, każdy uczestnik ma czas na zabranie głosu, osoby nieśmiałe i niepewne mają szansę na zabranie głosu.

Monika Soroka, nauczycielka języka polskiego w Szkole Podstawowej nr 78 w Poznaniu,
mentorka w kursie OK zeszyt 

Częścią budowanie przynależności są rozmowy w parach (w wersji zdalnej jest to praca w pokojach), gdyż budują one indywidualną więź między uczestnikami. Rozmowy w parach ważne są nawet przy małej bardzo grupie, gdyż pozwalają uczestnikom na przemyślenie kwestii zanim wypowiedzą się na forum grupy.

Rozmowy w parach

Praca w grupie daje poczucie bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom spotkania , głównie przez możliwość konsultacji swoich przemyśleń i opinii zanim zostaną wypowiedziane na forum(praca w parach). W małej grupie nikt nie jest anonimowy, każdy ma szansę się wypowiedzieć. Mała grupa zobowiązuje wszystkich członków do zaangażowania się w podjęte wyzwanie. Każdy z członków jest tak samo ważny i odpowiedzialny.

Beata Wilmanowicz, nauczycielka religii w Szkole Podstawowej Nr 27
im. gen. Elżbiety Zawackiej w Toruniu, trenerka CEO

Opisywana wyżej forma regularnych spotkań w małych – nauczycielskich lub dyrektorskich – grupach jest powiązana z wnioskami, jakie płyną z badań edukacyjnych na temat zbiorowej skuteczności.

Zbiorowa skuteczność nauczycieli

 W Centrum Edukacji Obywatelskiej od ponad dwudziestu lat pomagamy rozwijać praktyki współpracy nauczycieli, wskazujemy na znaczenie uczenia się we współpracy oraz na znaczenie tzw. zbiorowej skuteczności nauczycieli, czyli przekonania „przekonania o wspólnej zdolności do organizowania i wykonywania działań wymaganych do osiągnięcia określonych poziomów osiągnięć [uczniów i uczennic].

Wieloletnie badania pokazały, że jeśli nauczyciele wierzą w swoją łączną zdolność wpływania na osiągnięcia uczniów, to wyniki ich podopiecznych w nauce są znacznie wyższe. Kolejne metaanalizy (m.in. Rachel Eells w 2011) udowodniły, że wspólne przekonania nauczycieli na temat zdolności szkoły jako całości są „silnie i pozytywnie związane z osiągnięciami uczniów w różnych dziedzinach”, a John Hattie umieścił zbiorową skuteczność nauczycieli na szczycie listy czynników wpływających na osiągnięcia uczniów: jako trzy razy silniejszą od statusu społeczno-ekonomicznego, dwukrotnie większą niż wcześniejsze osiągnięcia ucznia i ponad trzykrotnie większą niż wpływ środowiska domowego i zaangażowania rodziców oraz uczniowska motywacja i koncentracja, wytrwałość i zaangażowanie.

 

Pobierz materiał

format: pdf

wielkość: 796,62 KB

Pobierz

Podobne materiały

Publikacja

Przewodnik dla nauczycieli i nauczycielek do pracy nad...

Przewodnik wprowadza do pracy nad kompetencjami SEL w kontekście edukacji filmowej i bezpieczeństwa w sieci.
Zobacz
Artykuł

Polska w trzydzieści lat po wielkiej zmianie. Rozdział...

Rozdział o przemianach społecznych, ustrojowych i ekonomicznych w Polsce po 1989 roku. Pomoc na lekcjach historii i teraźniejszości.
Zobacz
Artykuł

W wielkiej rodzinie narodów. Rozdział 13 podręcznika „Przewodnik...

Rozdział dotyczy tematu przynależności narodowej, mniejszości narodowych i etnicznych oraz kwestii międzykulturowych
Zobacz
Film lub webinarium

Kooperatywa Dobrze- społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa

Film o Kooperatywie spożywczej "Dobrze"
Zobacz
Artykuł

Szkoła demokracji. Rozdział 10 podręcznika 'Przewodnik obywatelski.”

Rozdział dotycz tematyki demokracji, aktywności społecznej (stowarzyszenia, związki zawodowe, trzeci sektor) i postaw społecznych.
Zobacz
Artykuł

Na drabinie społecznej. Rozdział 6 podręcznika „Przewodnik obywatelski”

Rozdział dotyczy tematyki nierówności społecznych, podziału władzy, klasy i warstwy społeczne. Pomoc na lekcji historii i teraźniejszości.
Zobacz
Film lub webinarium

Laboratoria Przyszłości – jak mądrze je wykorzystać?

Mądre wykorzystanie sprzętu z programu Laboratoria Przyszłości pomoże rozwijać kompetencje, rozbudzać zainteresowania i angażować uczniów.
Zobacz
Aktualności

Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”

Zobacz
Artykuł

Darmowe materiały do nauczania języka polskiego jako obcego

Zestawienie darmowych materiałów do uczenia języka polskiego jako obcego.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Food waste prevention at our homes

Dzięki ćwiczeniu uczniowie i uczennice poznają zagadnienie marnowania żywności w gospodarstwach domowych i możliwości zapobiegania temu zjawisku.
Zobacz
Publikacja

Model integracji edukacyjnej

Model integracji edukacyjnej to sposób uporządkowania myślenia o wyzwaniach i szansach związanych z integracją uczniów-imigrantów w szkołach.
Zobacz
Film lub webinarium

Jak pobudzać uczniów i uczennice do samodzielnego i...

“W świecie szybkich zmian [..] gubimy się w tym, czym jest wiedza, co jest rzetelną informacją, co
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY