Doskonaląca analiza nauczania, czyli po co nagrywać lekcję?

Doskonaląca Analiza Nauczania z wykorzystaniem nagrań video jest praktyką doskonalenia nauczania wypracowaną, stosowaną i upowszechnianą przez program Szkoła Ucząca Się. Jest działaniem prowadzonym przez współpracujących z sobą nauczycieli, nakierowanym na profesjonalizację nauczania i pracy szkoły. Dzięki koleżeńskiej współpracy DAN ma prowadzić do poprawy lub poszerzenia repertuaru dydaktycznego nauczyciela nagrywającego swoje lekcje.

Nauczanie w soczewce

Analiza działań nauczyciela nagranych na video i związanych z nimi zachowań uczniów stwarza możliwość głębokiego wglądu w proces nauczania i uczenia się. Praktyka ta jest szczególnie efektywna, ponieważ nagranie video można łatwo poddać rygorystycznej obserwacji i analizie. Odtwarzany fragment lekcji można bowiem wielokrotnie zatrzymywać, co umożliwia skoncentrowanie się na zapisywaniu (kodowaniu) obserwowanych działań nauczyciela oraz towarzyszących mu zachowań i reakcji uczniów. W ten sposób praktyka DAN tworzy „soczewkę”, która może być kierowana na różne elementy lekcji prowadzonej przez nauczyciela. Mogą to być na przykład: sposób realizowania przez nauczyciela zadania edukacyjnego (centralnego dla lekcji) i wykonywanie tego zadania przez uczniów, sposób monitorowania osiągania celów i podsumowania lekcji lub sposób organizacji pracy zespołowej. Wszystko zależy od tego, nad jakim elementem lekcji nauczyciel postanowi pracować. Powodem stosowania DAN może być zarówno chęć poprawy skuteczności uczenia się uczniów w obszarze, w którym nauczyciel zauważa trudności, a sam nie wie, jak zmienić nauczanie, aby im zaradzić (sytuacja problemowa), jak i chęć generalnej poprawy swojego nauczania (działania rutynowe). Odmienność potrzeb nauczyciela będzie determinować dobór różnych fragmentów lekcji do nagrania.

Działanie partnerskie

Praktyka DAN została zaplanowana jako partnerska współpraca pomiędzy nauczycielem chcącym poprawić swoje umiejętności nauczania a innym nauczycielem działającym jako pomagający mu asystent – obserwator nagranego fragmentu lekcji. W roli asystentów może wystąpić dwóch lub więcej nauczycieli. Doskonaląca analiza nauczania nie jest przeznaczona do ewaluacji pracy nauczyciela lub innych działań w ramach nadzoru pedagogicznego. Materiał powstał w ramach programu „Szkoła ucząca się”.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Czy moja rada jest grupą wspołdziałającą?

Refleksję dotyczącą poziomu współpracy pomiędzy nauczycielami (lub gotowości do współpracy)  można podsumować z wykorzystaniem poniższej tabelki, które zbiera warunki konieczne dla prawidłowego funkcjonowania grupy oraz pozwala odróżnić zwykła grupę ćwiczeniową od prawdziwego zespołu współdziałającego.

Tabela opracowana na podstawie materiałów przygotowanych na potrzeby programu Centrum Edukacji Obywatelskiej  EDUKACJA I KLASA, kierowanego do 12 warszawskich szkół podstawowych.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Zadania edukacyjne – bibliografia

Spis książek, publikacji oraz artykułów przydatnych do tworzenia zadań interdyscyplinarnych.

Aby pracować z zadaniami warto zapoznać się z webinariami, przewodnikiem oraz samymi zadaniami edukacyjnymi. Dostępne materiały można potraktować jako instruktaż. W celu zgłębienia danej tematyki zachęcamy do zapoznania się z bibliografią.

Książki i artykuły

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Jak dyrektor/ka wpływa na osiągnięcia uczniów i uczennic

Największą władzą, jaką dyrektorzy mają w szkołach, jest to, że mogą kontrolować narrację szkoły (…). Jeśli narracja dotyczy wysokich oczekiwań, rozwoju adekwatnego do włożonego wysiłku, myślenia wspólnego o tym, co to znaczy być „dobrym uczniem” i co to oznacza, że my jako nauczyciele mamy wpływ, wówczas nauczyciele i uczniowie będą myśleć o uczeniu się w inny sposób. Będą wierzyć, że uczenie się to wyzwanie, zrozumienie i stawianie jasnych i osiągalnych oczekiwań, a niepowodzenia są okazją do nauki.¹

Z badań prowadzonych w ostatnich latach wynika, że dyrektor/ka szkoły ma ogromny wpływ na osiągnięcia uczniów i uczennic. Jest on silniejszy niż do tej pory sądzono i obejmuje zarówno wskaźniki dobrostanu nauczycieli i nauczycielek w szkole, jak i sukcesów młodych ludzi w uczeniu się.

Opublikowany w lutym 2021 roku raport z badań prowadzonych w szkołach amerykańskich w ciągu ostatnich 20 lat (How Principals Affect Students and Schools: A Systematic Synthesis of Two Decades of Research2) potwierdza wcześniejsze wnioski badawcze, że wpływ dyrektora na osiągnięcia uczniów i uczennic jest jednym z najbardziej znaczących w edukacji.

Jak znacząca jest korzyść uczniów i uczennic w dobrze kierowanej szkole?

Różnorodne zestawienia prezentowane we wspomnianym raporcie wskazują na znaczące korzyści, jakie odnosi przeciętny uczeń i uczennica w szkole prowadzonej przez wyróżniającego się dyrektora/kę. Korzyści te dotyczą przede wszystkim przyrostu wiedzy i umiejętności. Wielkość zysku uczenia się w szkole prowadzonej przez ponadprzeciętnych dyrektorów badacze obrazują w kategoriach dodatkowych miesięcy nauki (trzeba oczywiście pamiętać, że obliczenia te są przybliżonymi wartościami).

Z analizy badaczy wynika m.in., że w szkole, którą zarządza wyróżniający się dyrektor/ka:

Przy kilku założeniach opisanych w raporcie wpływ ten jest równy około 2,9 miesiąca nauki matematyki i 2,7 miesiąca rozwijania umiejętności czytania w standardowym roku szkolnym.

Wyniki te robią wrażenie, bo okazuje się, że korzyści z uczenia się w szkole z dyrektorem wyróżniającym się są niewiele niższe niż korzyści odnoszone przez uczniów i uczennice w klasach uczonych przez ponadprzeciętnych nauczycieli i nauczycielki.³

Kompetencje i zachowania wyróżniających się dyrektorów/ek

Autorzy syntezy How Principals Affect Students and Schools: A Systematic Synthesis of Two Decades of Research, do której odwołujemy się w tym artykule, wyróżnili trzy grupy pożądanych kompetencji dyrektora, czyli takich, które zwiększają jego wpływ na osiągnięcia edukacyjne ucznia/uczennicy:

Przejawiają się one w wartościowych zachowaniach, które można uporządkować w czterech obszarach:

Przywództwo skoncentrowane na uczeniu się uczniów i uczennic

Wyniki przytaczanych aktualnych badań amerykańskich nie odbiegają istotnie od uznanych, o dekadę starszych międzynarodowych badań Viviany Robinson i Johna Hattiego. Swoją koncepcję pożądanego przywództwa Robinson nazwała ponad dziesięć lat temu przywództwem skoncentrowanym na uczeniu się uczniów i uczennic4. Wywiodła ją z metaanalizy zidentyfikowanych przez nią trzydziestu badań dotyczących relacji pomiędzy stylem kierowania szkołą a efektami uczenia się uczniów i uczennic. 

Badaczka stwierdziła, że choć dyrektorowi są potrzebne, to same w sobie nie wystarczają umiejętności dotyczące administrowania szkołą, umiejętności relacyjne dotyczące współpracy z nauczycielami i władzami, wprowadzanie do szkoły sprawdzonych innowacji i dbanie o dobrą opinię o szkole.  Określiła za to pięć wymiarów przywództwa edukacyjnego, które w połączeniu ze sobą znacząco poprawiają uczenie się uczniów i uczennic i wyliczyła liczbową wielkość efektu (d)5 takiego przywództwa. Są to:

Dla oceny wpływu przyjmuje się, że d= 0,2 to mała wielkość efektu, d=0, 4  to średnia wielkość efektu, d= 1,0 to bardzo duża wielkość efektu.

Warto tu także przywołać polskie wnioski sformułowane podczas badania realizowanego w 2015 roku wśród prawie 3 tys. dyrektorów i dyrektorek  w ramach projektu „Przywództwo i zarządzanie w oświacie – opracowanie i wdrożenie systemu kształcenia i doskonalenia dyrektorów szkół/placówek”.

Polscy badacze w raporcie “Kompetencje przywódcze kadry kierowniczej szkół i placówek oświatowych w Polsce”6 zidentyfikowali sześć obszarów kompetencji dyrektora/dyrektorki, które decydują o jakości przywództwa. Częściowo pokrywają się one z tymi wskazanymi w badaniu amerykańskim czy podkreślanymi przez Robinson i Hattiego.

Są to:

Polskie badanie to daje wgląd w samoświadomość kadry kierowniczej w Polsce w odniesieniu do własnych kompetencji przywódczych i ich istotności w perspektywie funkcjonowania szkoły.

Lider nauczania i lider przekształcający szkołę

John Hattie w swoim podsumowaniu analiz badań edukacyjnych7 (dla jedenastu metaanaliz i prawie pięciuset badań) wyliczył wspólną wielkość efektu (d) bycia dyrektorem lub liderem szkolnym na d=0,36. Wielkość tego efektu nie jest duża, co jest związane ze znacznymi różnicami efektywności poszczególnych dyrektorów/dyrektorek w zależności od sposobu pełnienia tej funkcji. 

Hattie w omówieniu badań wyróżnił dwie formy przywództwa szkolnego: bycie liderem nauczania lub liderem przekształcającym szkołę. Badania pokazują, że lider nauczania, czyli dyrektor/ka koncentrujący pracę szkoły na poprawie nauczania, dużo mocniej wpływa na osiągane w jego szkole przez uczniów i uczennice wyniki niż dyrektor przekształcający szkołę, który wprawdzie angażuje się w inspirowanie nauczycieli/ek do pracy z większą energią, większym poświęceniem, ale głównie motywuje ich do wprowadzania w szkole zmian np. organizacyjnych. Ważnym ostrzeżeniem jest wskazanie, że dyrektor przekształcający, czyli mniej efektywny, to także ten, który motywuje nauczycieli do większej współpracy, stawiając ją jako cel sam w sobie, pomijając jednocześnie cel tej współpracy, którym powinna być poprawa nauczania.

W jednej z przytaczanych przez Hattiego metaanaliz wyniki dyrektora – lidera nauczania wynoszą d=0,55, a dyrektora przekształcającego szkołę d=0,09. 

Całość rozważań Johna Hattiego wskazuje na wartość przywództwa edukacyjnego koncentrującego się na procesie szkolnego nauczania, sposobach jego poprawiania i analizie wpływu nauczania na odnoszone z niego korzyści uczniów i uczennic. 

Wpływ dyrektora na zbiorową skuteczność nauczycieli i nauczycielek

W tym kontekście warto przywołać badania, które wprawdzie mówią o sile zbiorowej skuteczności nauczycieli/ek, ale na nią bezpośredni wpływ ma właśnie wyróżniający się pożądanymi kompetencjami dyrektor/ka, który koncentruje nauczycieli i nauczycielki w swojej szkole na uczeniu się uczniów i uczennic oraz animuje rozwój współpracy nauczycieli /ek w zakresie doskonalenia praktyk nauczania.

Wieloletnie badania dotyczące wpływu pokazały, że jeśli nauczyciele i nauczycielki wierzą w swoją łączną zdolność wpływania na osiągnięcia uczniów i uczennic, to wyniki ich podopiecznych w nauce są znacznie wyższe. Różne metaanalizy udowodniły, że wspólne przekonania nauczycieli/ek na temat zdolności szkoły jako całości są „silnie i pozytywnie związane z osiągnięciami uczniów w różnych dziedzinach”, a John Hattie umieścił zbiorową skuteczność nauczycieli/ek na szczycie listy czynników wpływających na osiągnięcia uczniów i uczennic: jako trzy razy silniejszą od statusu społeczno-ekonomicznego, dwukrotnie większą niż wcześniejsze osiągnięcia ucznia/uczennicy i ponad trzykrotnie większą niż wpływ środowiska domowego i zaangażowania rodziców oraz uczniowska motywacja i koncentracja, wytrwałość i zaangażowanie.

Skupienie się zatem liderów szkół na rozwijaniu poczucia zbiorowego wpływu jako na punkcie zmiany, jest także skuteczną i realistyczną drogą do lepszych osiągnięć wszystkich uczniów i uczennic.

Podsumowanie

Przytoczone wybrane wnioski z badań dowodzą, że pozytywny wpływ dyrektora/ki jest silniejszy i szerszy, niż do tej pory sądzono. Autorzy raportów podkreślają, że warto w związku z tymi wynikami spojrzeć na dbanie o wysokiej jakości przywództwo w szkole jako inwestycję, z której zwrot trudno sobie nawet wyobrazić. 

W świetle badań szczególnie istotne wydaje się rozwijanie kompetencji dyrektora/ki w zakresie przywództwa edukacyjnego, rozumianego jako przyjęcie aktywnej roli w budowaniu kultury nauczania i współpracy nauczycieli/ek nastawionych na wartościowe uczenie się uczniów i uczennic. Oznacza to bowiem zwiększenie wpływu dyrektora/ki na praktykę nauczania, by służyła wartościowemu uczeniu się i szerzej – wartościowemu doświadczeniu szkolnemu uczniów i uczennic. 

Tymczasem rozwijanie tak rozumianego przywództwa w oświacie jest wyzwaniem. Dyrektor/ka w Polsce pełni bardzo złożoną rolę społeczną i wykonuje różnorodne zadania. Jest jednocześnie kierownikiem zakładu pracy, przełożonym wszystkich pracowników (nie tylko nauczycieli), osobą odpowiedzialną za procesy dydaktyczno-wychowawcze w szkole, kierownikiem jednostki sektora finansów publicznych, kierownikiem jednostki samorządowej, organem administracji publicznej oraz prowadzącym nadzór pedagogiczny.8

Wobec tak złożonej roli społecznej i różnorodności wykonywanych zadań, a  jednocześnie przy obecnej wiedzy na temat wpływu dyrektora/ki na jakość szkoły i uczenie się uczniów i uczennic najważniejsze wydaje się wszechstronne i gruntowne przygotowanie do pełnienia funkcji oraz adekwatne wsparcie w ciągu jej trwania.

W Centrum Edukacji Obywatelskiej od wielu lat wzmacniamy dyrektorów i dyrektorki, pomagamy w szkołach rozwijać przywództwo edukacyjne oraz wprowadzać zmiany nakierowane na poprawę szkolnych doświadczeń wszystkich uczniów i uczennic. 

W programie “Szkoła ucząca się” prowadzonym od ponad 2001 roku koncentrujemy uwagę dyrektora na doskonaleniu nauczania i uczenia się uczniów pracując kompleksowo z radą pedagogiczną nad wdrażaniem oceniania kształtującego, ale też oferując rozwój zawodowy dyrektora. W programie tworzymy możliwość udziału:

Wsparcie prowadzą dyrektorzy-konsultanci prowadzący własne szkoły, w których przeprowadzili zmianę dot. procesów uczenia się oraz eksperci specjalizujący się w wybranych dziedzinach.

Więcej o naszym wsparciu dla dyrektorów: www.sus.ceo.org.pl

Bibliografia

1 The Power of Collective Efficacy, “Educational Leadership”,  Jenni Donohoo, John Hattie and Rachel Eells: , March 2018, Volume 75, Number 6, “Leading the Energized School”, s. 40-44.

2 How Principals Affect Students and Schools: A Systematic Synthesis of Two Decades of Research, Grissom, Jason A., Egalite, Anna J., & Lindsay, Constance A. The Wallace Foundation: New York. 2021, http://www.wallacefoundation.org/principalsynthesis).

3 W tym miejscu autorzy przytaczają bardzo często cytowane badania dotyczących skuteczności nauczycieli: Generalizations about Using Value-Added Measures of Teacher Quality, Eric A. Hanushek and Steven G. Rivkin; http://hanushek.stanford.edu/sites/default/files/publications/Hanushek%2BRivkin%202010%20AER%20100%282%29.pdf .

4 Viviane Robinson: Student-Centered Leadership, San Francisco, Jossey Bass 2011.

5 Wielkość efektu (d) to różnica pomiędzy średnim wynikiem po badaniu i przed badaniem, podzielona przez odchylenie standardowe lub różnica pomiędzy średnią z wyników grupy dla której zastosowano daną interwencję i średnią obliczoną dla grupy kontrolnej podzielonych przez odchylenie standardowe. Dla oceny wpływu przyjmuje się, że d= 0,2 to mała wielkość efektu, d=0, 4  to średnia wielkość efektu, d= 1,0 to bardzo duża wielkość efektu.

6 Zarządzanie strategiczne w kontekście społecznym, prawnym i ekonomicznym oraz zarządzaniem własnym rozwojem zawodowym, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2015.

7 John Hattie, Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement, Routledge 2009.

8 Pery A. (2012), Status dyrektora szkoły. Poradnik dla samorządów i dyrektorów szkół, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa, s. 42.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Zadania przedmiotowe – przykłady

Poniżej przedstawiamy gotowe pomysły na zadania przedmiotowe. Prezentowane materiały odnoszą się do różnych przedmiotów i są skierowane do różnych poziomów edukacyjnych (szkoła podstawowa i ponadpodstawowa). Autorzy scenariuszy zachęcają do pracy w grupach i parach oraz korzystania z aplikacji internetowych. Poruszają różnorodną tematykę – na poważnie i na wesoło.

Materiały powstały w ramach następujących programów: Solidarna Szkoła, W świat z klasą, Rozmawiajmy o uchodźcach, Młodzi głosują, Młodzi przedsiębiorczy, PoczytajMY,  3,2,1 odlicz! Matematyka I klasa.

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań

Lipiec – miesiąc bez plastiku

Kiedy myślimy o wpływie plastiku na środowisko naturalne, przychodzą nam na myśl zaśmiecone lasy i wyspy plastiku pływające na różnych akwenach wodnych. Jednakże korzystanie z tworzyw sztucznych ma znacznie dalej idące konsekwencje, np. dla klimatu. Warto o tym pamiętać np. podczas organizowania w szkole akcji sprzątania Ziemi – jest to idealna okazja, aby wytłumaczyć uczniom i uczennicom, jak szkodliwe dla nas i dla środowiska naturalnego są produkcja i utylizacja plastiku.

Plastik – co to takiego?

Plastik to tworzywa sztuczne, które powstają w większości z ropy naftowej lub gazu ziemnego, rafinowanych i wzbogaconych różnymi dodatkami. To właśnie od tych dodatków zależeć będzie rodzaj plastiku i możliwość jego ponownego użycia lub recyklingu.

  1. PET (politereftalan etylenu) – opakowania takie nie mogą być ponownie wykorzystywane, ale nadają się do recyklingu (przede wszystkim przezroczyste i nie zanieczyszczone np. olejem).
  2. HDPE (polietylen wysokiej gęstości) – może być powtórnie wykorzystany oraz recyklingowany w celu stworzenia nowych opakowań.
  3. PCW/PCV (polichlorek winylu) – nie powinien być stosowany do opakowań produktów spożywczych, gdyż może wydzielać toksyny. Może być recyklingowany.
  4. LDPE (polietylen o małej gęstości) – wystawiony na promienie słoneczne emituje gazy cieplarniane (metan i eten). Można recyklingować, ale rzadko zbierany jest selektywnie.
  5. PS (polistyren) – obecny w jednorazowych naczyniach, pojemnikach na jogurty, mięso itp. Zawiera, między innymi, dwie bardzo toksyczne i rakotwórcze dla ludzi substancje: styren i benzen. Jego recykling jest utrudniony – zabrudzony np. jedzeniem rzadko nadaje się do ponownego przetworzenia.

Więcej o rodzajach plastiku:

Plastik a zmiana klimatu

W dyskusji i edukacji na temat plastiku skupiamy się głównie na widocznych w środowisku naturalnym efektach korzystania z tych tworzyw, czyli wszechobecnych śmieciach. Rzadziej, o ile w ogóle, mówimy o plastiku w kontekście zmiany klimatu.
Warto jednak pamiętać, że w wyniku produkcji i utylizacji plastiku dochodzi do wysokich emisji CO2 do atmosfery. Tworzywa sztuczne powstają z paliw kopalnych, a ich wydobycie wiąże się często np. z wylesianiem, które stanowi jedną z przyczyn zmiany klimatu. Następnie paliwa te są rafinowane – rafinacja tworzyw sztucznych jest jedną z najbardziej wysokoemisyjnych gałęzi przemysłu.

Kolejnym problemem jest gospodarowanie odpadami. Oczywiście, najlepszą ścieżką jest recykling – mimo że wymaga on zużycia energii, zmniejsza zapotrzebowanie na produkcję nowego plastiku i ostatecznie jest najlepszą formą zagospodarowania plastikiem. Jednakże w samej Unii Europejskiej jedynie 30 procent odpadów z tworzyw sztucznych jest poddanych recyklingowi. Aż 39 proc. odpadów zostaje spalonych, co powoduje kolejne emisje gazów cieplarnianych.

infografika o plastiku w Unii Europejskiej

Źródło: https://www.europarl.europa.eu/news/pl/headlines/society/20181212STO2161…

Więcej o wpływie plastiku na klimat można przeczytać na portalu Nauka o klimacie: https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/plastik-a-klimat-367

Plastik a środowisko naturalne

Prawdopodobnie każdy i każda miał okazję widzieć wyspy śmieci, głównie plastikowych, w oceanach. Mają one olbrzymi wpływ na morską faunę i florę: Jak pokazują badania, aż 54 proc. gatunków morskich znajdujących się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody), zostało dotkniętych problemem odpadów morskich. Zwierzęta często mylą odpady z pożywieniem bądź się w nie wplątują, co może spowodować, że nie mogą się poruszać lub spożywać pokarmu.

Nie musimy szukać efektów na dalekich oceanach – Bałtyk to jedno z najbardziej zanieczyszczonych mórz świata. Według WWF co roku w wodach Bałtyku rybacy gubią od 5.500 do 10.000 sieci, a każda z nich waży 9,5 kg. Odpady te ostatecznie lądują na naszych talerzach – podczas badań prowadzonych przez naukowców z Niemiec, ze Szwecji, z Litwy, Estonii i Polski mikroplastikowe elementy znaleziono w przewodzie pokarmowym co dziesiątego dorsza i co dwudziestego śledzia.
Z drugiej strony, należy pamiętać, że plastik na drugim końcu świata może być w rzeczywistości odpadem pochodzącym z Unii Europejskiej. Do niedawna bowiem dużą część swoich odpadów Unia wysyłała do Azji. O handlu odpadami z tworzyw sztucznych możesz przeczytać np. na stronie Outride.rs „Śmieci bogatych na wysypiskach biednych”.

Plastik a prawa człowieka

Może się wydawać, że te dwa tematy mają ze sobą niewiele wspólnego, ale plastik ma wpływ także na prawa człowieka.
Docierają do nas czasami informacje na temat naruszeń praw człowieka związanych z wydobywaniem ropy naftowej czy gazu ziemnego. Przykładem może być Delta Nigru, gdzie doszło do poważnych zanieczyszczeń środowiska naturalnego, od którego zależało życie lokalnych społeczności (pisały o tym np. Amnesty International „Prawa człowieka  sprzedane za ropę?” i globalnepoludnie.pl „Kiedy Shell naprawi szkody w Nigerii?”) czy Ekwador, gdzie Indianie nadal walczą przeciwko eksploatacji ropy na ich terytoriach (o czym opowiadał dokument Ewy Ewart „Klątwa obfitości”). Wydobycie gazu ziemnego jest natomiast problemem dla rdzennych społeczności w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie (o blokadzie budowy rurociągu pisali np. w Forbes „Indianie blokują budowę rurociągu w Kanadzie”). Tworzywa sztuczne są produkowane z tych właśnie kopalin, zatem naruszenia praw człowieka w celu ich wydobywania, transportu bądź rafinacji są związane również z zapotrzebowaniem na plastik.

Jednak wszechobecność plastiku ma wpływ również na nasze prawa, a przede wszystkim na prawo do zdrowia. Słowo „wszechobecność” ma tu szczególne znaczenie: cząsteczki plastiku są bowiem wszędzie! Mikroplastik, czyli cząsteczki tworzyw sztucznych o średnicy mniejszej niż 5 milimetrów, znajdują się wodzie, glebie, powietrzu, przez co trafiają również do naszego jedzenia. Według raportu WWF z 2019 r. przeciętnie człowiek może spożywać nawet do 5 gramów tygodniowo! Trwają badania mające na celu zrozumienie, jak wpływa to na nasze zdrowie.

Co możemy zrobić?

Już w lipcu odbędzie się kolejna edycja akcji Lipiec bez plastiku! To idealna okazja, aby wprowadzić do swojego życia nowe nawyki w duchu zero waste, czyli stylu życia zgodnie z którym człowiek stara się generować jak najmniej odpadów. Parę pomysłów na dobry początek:

  • Zapoznaj się z ideą zero waste, np. korzystając ze strony Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste: http://zero-waste.pl/
  • Kup bidon oraz przenośny kubek do herbaty lub kawy. Niektóre kawiarnie w Polsce dają zniżki na kawę, jeśli klient lub klientka przyjdzie z własnych kubkiem! Więcej o akcji: http://zero-waste.pl/z-wlasnym-kubkiem/. Mapę kawiarni proponujących niższą cenę znajdziesz tutaj: https://zwlasnymkubkiem.pl/map
  • Kupuj na wagę i do własnych pojemników. W coraz większej ilości miast pojawiają się sklepy zero-waste, które oferują całą gamę produktów na wagę: od spożywczych (m.in. kasze, ryże, makarony, rośliny strączkowe) po chemię (np. proszki do prania czy płyny do zmywania). W takich sklepach często znajdziemy też kosmetyki bez opakowań, np. mydła czy szampony w kostce.  Listę sklepów można znaleźć np. tutaj: https://vademecumzerowaste.com/2018/05/21/52-sklepy-zero-waste-w-polsce/, ale warto poszukać również w swojej okolicy. Wiele produktów można kupić na wagę również w warzywniakach i innych małych lokalnych sklepikach.
  • Kupuj produkty w szklanych, a nie plastikowych, opakowaniach. Niektóre produkty (np. pasztety, soki, sosy, itp.) występują w obu rodzajach opakowań. Te w szkle są zazwyczaj trochę droższe i być może mniej wygodne, ale warto na nie postawić dla dobra przyszłości przyszłych pokoleń 🙂
  • Przemyśl każdy zakup. Być może uda Ci się zrezygnować z czekoladowego batona lub loda? Czasami nasza “chwila przyjemności” pozostanie w środowisku naturalnym bardzo długo. Zastanawiając się nad kupnem produktu, który przyniesie nam radość przez krótką chwilę, pomyślmy czy chwila ta jest warta tego, by za 100 lat nasi prawnukowie i prawnuczki odkryli po niej odpad.
    Poza tym, im więcej osób będzie rezygnować z drobnych produktów zapakowanych w plastik, tym większy będzie sygnał dla firm, że społeczeństwo nie akceptuje ich sposobu produkcji i opakowywania produktu!

Co w szkole?

Sprzątanie okolicznego parku czy rozmowy o recyklingu mogą być ciekawym wstępem do szerszego ujęcia problemu plastiku. Zapraszamy do skorzystania ze scenariusza „Ocean plastiku”  – propozycji na lekcję geografii, ale która może być również wykorzystana np. na godzinie wychowawczej lub przy okazji szkolnych festiwali czy dni związanych z ekologią. Podczas zajęć uczniowie i uczennice dowiedzą się, jakim zagrożeniem dla naszej planety są przedmioty wyprodukowane z plastiku. Określą, jak podaż plastiku zmienia życie mieszkańców i mieszkanek globalnego Południa. Zaplanują również działania, które pozwolą na ograniczenie zużycia odpadów z tworzyw sztucznych.

Polecamy również materiał dla nauczycieli i nauczycielek na temat śmieci i sprzątania świata. Jak przy akcjach szkolnych dotyczących odpadów uwzględnić temat współzależności globalnych nie pomijając aspektu lokalnego? Dowiesz się z dwustronicowej ściągi przygotowanej przez CEO.

Warto również pokazywać uczniom i uczennicom pomysły młodych ludzi, którzy postanowili sprzeciwić się wszechobecności plastiku. Przykładem może być Róża Rutkowska, która wymyśliła naturalne opakowania z grzyba kombuchy lub firma Bio3Materials, która produkuje organiczną skórę z wytłoków jabłek. Natomiast karierę w recyklingu plastiku, który do niedawna nie był poddawany temu procesowi, robi Miranda Wang z Kanady, która już w wieku 18 lat odkryła zarazki rozkładające np. zabrudzone opakowania po żywności.

Ciekawe artykuły:
„Dlaczego plastik jest wszędzie?” https://smoglab.pl/dlaczego-plastik-jest-wszedzie/
„Jak plastik szkodzi Ziemi?” https://ziemianarozdrozu.pl/artykul/3737/jak-plastik-szkodzi-ziemi

 

Źródła:
„Lipiec miesiącem bez plastiku. Akcja w 159 krajach świata”
https://www.forbes.pl/life/wydarzenia/akcja-lipiec-bez-plastiku-ogranicz…
„Lipiec bez plastiku! Podejmiesz wyzwanie?” https://zero-waste.pl/2019/07/02/lipiec-bez-plastiku-podejmiesz-wyzwanie/

„Revealed: plastic ingestion by people could be equating to a credit card a week” https://wwf.panda.org/wwf_news/press_releases/?348337/Revealed-plastic-i…
„Do 2050 r. plastiku w oceanach będzie więcej niż ryb. Chyba że zmniejszymy jego zużycie” https://smoglab.pl/do-2050-r-plastiku-w-oceanach-bedzie-wiecej-niz-ryb-c…
„Toniemy w plastiku” http://www.chronmyklimat.pl/wiadomosci/toniemy-w-plastiku

 

Chcesz być na bieżąco z naszymi szkoleniami, programami i materiałami? Śledź nas na Facebooku!

Inne aktualności

Aktualności

09/08/2023
Prezentacja do warsztatów dla nauczycieli ,,Budując mosty”
Projekt „Młodzi Przedsiębiorczy. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich w szkołach branżowych’’ korzysta z dofinansowania o wartości 110 187,00 EUR otrzymanego od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszy EOG....
czytaj więcej»
29/09/2022
Wyniki konkursu dziennikarskiego „Budujemy społeczeństwo otwarte”
Znamy już zwycięzców V edycji konkursu na projekt materiału dziennikarskiego pt. "Budujemy społeczeństwo otwarte", zorganizowanego w ramach programu „I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiek” finansowanego...
czytaj więcej»
18/10/2021
Wielkanoc z CEO
Wiosna i odbywająca się w jej trakcie Wielkanoc, Dzień wody, Dzień lasów i dzień Ziemi to wspaniały moment na refleksję na temat środowiska naturalnego i naszego wpływu na nie. W...
czytaj więcej»

Zobacz inne obszary naszych działań